Judeofobie

Angst (vrees, bang zijn) voor alles wat joods is. Bijzondere vorm van xenofobie (de angst voor vreemdelingen). Vorm van afkeer van joden of jodenhaat waarbij racistische en/of theologische elementen van het moderne antisemitisme ontbreken.   Leon Pinsker...

Gouden Poort

Oostelijke poort van Jeruzalem. Vanuit religieus standpunt van het grootste belang. Niet alleen in het verleden, maar ook in de – verre ? – toekomst. Symbool van onenigheid tussen drie religies.   In totaal heeft Jeruzalem acht poorten. De Gouden...

Dar al-Harb

‘Huis van de oorlog’.   De fundamentalistische islamitische traditie verdeelt de wereld in twee kampen: Dar al-Islam en Dar al-Harb. Dit zijn het ‘huis van de islam’ en het ‘huis van de oorlog’. Met het huis van de oorlog wordt dat deel van de wereld bedoeld waar...

Vrouwenrechten

Mensenrechten, speciaal gericht op vrouwen. De strijd voor de rechten van de vrouw begint in Frankrijk ten tijde van de Franse Revolutie in 1789. Vrouwen zijn actief bij deze revolutie betrokken en velen moeten hun optreden met doodstraf bekopen. In 1791 wordt de...

Oude Testament

-540 Het heilige boek van het Jodendom. De Tenach. Tevens het eerste deel van de christelijke Bijbel. Het wordt ook wel de Hebreeuwse (of Joodse) Bijbel genoemd.   De term Hebreeuwse Bijbel is vooral in gebruik bij academici en minder bij voorgangers en leken....

Kosjer (of: Kosher)

Term die binnen de binnen de Joodse religieuze traditie gebruikt wordt om goedgekeurd voedsel als ‘rein’ en eetbaar aan te merken. Het christendom hecht er geen waarde aan. De islam neemt de bijbelse opdracht over, zij het in aangepaste vorm.   (Ned....

Tolerantie

Verdraagzaamheid tegenover andersdenkenden. Toverwoord voor een vreedzame samenleving.   Voor het woord bestaan twee andere betekenissen, die beide hier niet relevant zijn: a) de mate waarin geneesmiddelen worden verdragen, en b) de toelaatbare maatafwijking in...

Shahids

Martelaren. Moslims die hun leven offeren voor Allah.   Enkelvoud: shahid. Letterlijke betekenis: “getuige”. In de Koranwordt het meestal in die betekenis gebruikt. Eerste martelaar in de islamis Sumaya bint Khabbat, een oude moslimvrouw die de dood vindt door...

Pentateuch

DE VIJF EERSTE BOEKEN VAN DE HEBREEUWSE BIJBEL (VOOR CHRISTENEN HET ‘OUDE TESTAMENT’): GENESIS, EXODUS, LEVITICUS, NUMERI EN DEUTERONOMIUM.   Woord (Uit het Grieks: penta = vijf). Samen vormen ze de basis voor het oorspronkelijk Joodse geloof, dat in grote lijnen...

Egypte in Bijbel en Koran

-1800 In oude tijden buurland van Israël. En, zo blijkt uit spannende bijbelverhalen, vijand. Sinds 1948 opnieuw buur. Drie oorlogen verder voorkomt een vredesverdrag (1979) openlijke vijandelijkheden. Maar voor bijbelmensen opnieuw onveilig.   In de Hebreeuwse...

Ramadan

Vastentijd voor moslims. Eén van de vijf plichten van de islam. Overdag niets. Na zonsondergang uitbundige maaltijden.   Moslims vieren de Ramadan in de negende maand van het islamitische maanjaar. Het feest geldt niet voor kinderen, zieken en zwangere...

Zina

Overspel, ontucht, vreemdgaan. Islamitische term voor elke vorm van seksuele gemeenschap buiten het huwelijk. Met een bijbehorende strenge straf.   Zina is in de islam de op één na grootste zonde. Alleen shirk (d.w.z. iets of iemand toevoegen aan Allah; het...

Hemelvaartsdag

Feest- en vrije dag, midden in de week. Wordt gevierd in christendom en islam.   Christenen vieren op die dag de hemelvaart van Jezus Christus: http://www.hemelvaartsdag.nl/. Hemelvaartsdag valt altijd op een donderdag, veertig dagen na Pasen en tien dagen vóór...

Hebron

Meer dan 4.000 jaar oude stad in Judea, een gebied dat nu meestal wordt aangeduid als de Westoever van de Jordaan (ook: Westbank). Omstreden vanwege de er aanwezige heilige plaatsen. Vooral Machpela, vermeend begraafplaats van bijbelfiguren, is een bron van...

Salaat

Een van de vijf zuilen van de islam. Het houden van de vijf dagelijkse rituele gebeden, met inachtneming van de kibla, de juiste gebedsrichting. Geldt voor mannen en vrouwen.   · Of: Salãh, Salat. Ritueel gebed. De gebeden zijn de grondbeginselen om het kwade te...

Gabriël

Aartsengel. Boodschapper van God. Verschijnt in de Hebreeuwse Bijbel aan Daniël en in de christelijke aan Zacharias en Maria. Volgens de islamitische traditie heeft hij Mohammed de Koran gedicteerd.   Gabriël ((of: Gavri’el (Hebr.), Gabrielus (Lat.), Jibrĩl,...

Arianisme

Jezus is niet God maar een op God lijkende mens. Stroming binnen het vroege christendom. Door het bestuur van de Kerk uiteindelijk als ketterij afgewezen. En met harde hand bestreden.   De naam is afgeleid van Arius (256?-336), de voorman van de denkrichting. De...

Ismaël

Zoon van Abraham en Hagar. Wordt in het eerste bijbelboek (Genesis) beschreven. Heeft God het verbond ook met hem gesloten?   Sarai, de hoofdvrouw van Abraham, wil volgens het bijbelverhaal maar niet zwanger worden. Hagar, Abrahams slavin of bijvrouw, wordt wél...

HaShem

Term die orthodoxe joden gebruiken om God aan te duiden.   Binnen de orthodoxe joodse religie is de naam van God zo heilig, dat het noemen ervan ten strengste verboden is. Door het gebruik van de term HaShem tonen joden respect voor God, omdat zij zijn naam niet...

Moslima’s

Vrouwelijke moslims.  Naar westerse maatstaven slachtoffer van onderdrukking.  Volgens moslims juist niet.   De positie van de vrouw in de Islamis een bron voor discussie in de moderne maatschappij. Om de positie te kunnen begrijpen is kennis van de islamitische...

Kalifaat

Arabisch-islamitische regeringsvorm. Volgens fundamentalistische moslims te verkiezen boven de democratie.   Afgeleid van het Arabische woord chalifa (khalifa): opvolger, plaatsvervanger. Aan het hoofd ervan staat de kalief. Hij wordt beschouwd als opvolger van...

Hudna

Oude Arabische stamgewoonte en term, die staakt-het-vuren of rust en kalmte betekent. Hudna is de naam voor de eerste stap in een verzoeningsproces en stamt uit de tijd van voor de islam.   De term komt in 2001 en 2003 in het nieuws. Het gaat om een voorgenomen...

Mohámmed

Grondlegger van de islam. (570-632 na Chr.) Stichter en Grote Profeet van de islam.   Profetische opdracht Mohammed is de zoon van een koopman. Hij is geboren in Mekka in 570 n. Chr. In 576 overlijdt zijn moeder. Hij ontwikkelt zich tot profeet, met als opdracht...

Allah

Arabische naam voor de godheid die moslims aanbidden. Over de vraag of joden, christenen en moslims dezelfde God aanbidden is veel verschil van mening. Vooral christelijke bronnen wijzen op grote verschillen.     Allah is de algemene aanduiding voor de God...

Filistijnen

Bewoners van het land Filistea, het zuidwestelijk deel van het Israël/Palestina van nu. Vestigden zich tussen de 17e en 12e eeuw v. C. in het land Kanaän. Vermoedelijk van overzee gekomen volk, van Griekse afstamming. Volgens Palestijns-Arabische leiders de voorouders...

Europa

Belangrijkste veroorzaker van het conflict Israël – Palestina. Eeuwenlang toneel van wrede oorlogen. Bakermat van christendom en antisemitisme. Nu toonbeeld van vrede?   Vooruitgang In discussies over het conflict tussen Israël en zijn Arabische buren wijst...

Maronieten

Volgelingen van Maron, een christelijke Syrische kluizenaar. Uit Aleppo, begin van de 5e eeuw n. Chr.   Scheiding van wegen Ter herinnering aan Maron stichten zijn volgelingen bij Hama aan de rivier de Orontes een klooster: Beth Maron. Door de Arabische...

Izaäk

Izaäk Tweede aartsvader. Zoon van aartsvader Abraham en zijn vrouw Sara. Vader van Ezau en Jakob. Bijna dodelijk slachtoffer van een geloofstest.     (of: Izak, Izaak, Isaac (E.), Yitzchak, Jitschak (Hebr.), Ishâq (Arab.) Aartsvader Abraham en zijn vrouw...

Zijderoute

Zijderoute Eeuwenoude transport- en verkeersweg.  Van het Middellandse Zeegebied tot Xi’an in China. Dankt haar naam aan de zijde die vanuit China in westelijke richting wordt getransporteerd. Loopt via Bagdad en Jeruzalem tot aan Cairo. De naam is vermoedelijk in...

Bijbel

Heilig boek van joden, christenen. Voor een deel ook van moslims. Oorsprong van het monotheïsme, het geloof in de God van Israël. <Grieks: biblia = boeken, meervoud van biblion (papyrusje, papier, geschrift, boek (-rol). Er zijn verschillen tussen de “joodse” of...

Moskee

Plaats van religieuze samenkomst van moslims. Min of meer vergelijkbaar met de synagoge van de joden en het kerkgebouw van de christenen.     Bijzondere eisen De naam is via het Spaanse mesquita (mezquita) afgeleid van het Arabische masdjid, plek van...

Al-Aksamoskee

Heilig huis van de moslims, op de Tempelberg in Jeruzalem. Gebouwd rond 640 n. Chr., door kalief Omar, volgeling van Mohammed, die Jeruzalem in 638 veroverde. Al eeuwen bron van strijd tussen gelovigen.  Startpunt van Mohammed’s hemelreis.  Is hier de Tweede Intifada...

Genocide – Uitroeiing van een volk

Uitroeiing van een volk. Hamas wil volgens haar handvest de staat Israël of ‘alle Joden’ uitroeien. De Koran roept er in diverse teksten toe op. Ook de staat Israël wordt er geregeld van beschuldigd genocide te plegen op Palestijnen. Hoe juist is dat?   Oorsprong...

Wereldgodsdiensten

De grote godsdiensten op aarde zijn: Christendom  circa 2 miljard. Islam  circa 1,2 miljard. Agnostici 1,1 miljard. Hindoeïsme  800 miljoen. Boeddhisme  325 miljoen. Natuurgodsdiensten 100 miljoen. Jodendom  5 miljoen (?). Overige 400 miljoen.   In aantallen...

Medina

Heilige stad van de moslims. Islamitische heilige stad in Saoedi-Arabië. Bedevaartsoord voor moslims. Verboden voor niet-moslims. In de tijd van Mohammed was de stad bekend onder de naam Jatrib (of: Yatrib, Yathrib). Nadat Mohammed uit Mekka naar Jathrib was...

Discriminatie

Onderscheid maken of verschillen vaststellen tussen mensen. Met het doel, mensen in gelijke gevallen ongelijk te behandelen.   Het woord komt van het Latijnse discriminare, dat ‘onderscheid maken’ of ‘scheiden’ betekent. Ongelijk behandelen gebeurt op grond van...

Kaaba

Eeuwenoud stenen gebouw in de grote moskee van de heilige stad Mekka. Belangrijkste heiligdom van de islam. Bevat steen uit de hemel. Jaarlijks voorwerp van aanbidding door honderdduizenden pelgrims.   Letterlijk woordbetekenis: “kubus”. De Kaaba is een bouwwerk...

Al-Qaeda

Een overzicht van aanslagen en bedreigingen die aan Al-Qaida of gelieerde groepen worden toegeschreven. De geruchtmakende aanslagen in New York zijn weliswaar spectaculair, maar slechts deel van een lange reeks. Een deel ervan is formeel door de organisatie ‘opgeëist’...

De godengalerij- of de verdwijning van hemelse krachten

De geschiedenis herbergt duizenden godennamen. Iedere cultuur, ieder volk koesterde zijn eigen godengalerij. De hemelse krachten hebben elkaar eeuwenlang heftig beconcurreerd. Wie waren die andere goden en wat is er van ze over? Mensen hebben vermoedelijk vanaf het...

Kosovo

Regio van Servië. Spraakmakend vanwege politieke gewelddaden.   Hoofdstad: Prishtina. Bevolking: etnische Albanezen, overwegend moslims. Vooral bekend vanwege rol van de regio tijdens de gebeurtenissen in voormalig Joegoslavië. De republiek Servië heeft geen...

Kasjmir en Jammu

Inzet van het conflict en betrokken partijen In de gebieden Jammu en Kasjmir bestrijden India en Pakistan elkaar om de controle over het gebied. Pakistan beheerst het noordwestelijke deel, India het midden en het zuiden van de regio en China het noordoosten. India...

Bosnië

(1992-1995) Bosnische Oorlog   Inzet van het conflict en betrokken partijen Tijdens het begin van de Bosnische Oorlog die uitbrak in 1992 waren de Bosnische Kroaten en de Bosniakken in een strijd verwikkeld tegen de Bosnische Serviërs. Later kwam daar de strijd...

Pelgrimstocht

De pelgrimsreis (of pelgrimage) in de Abrahamitische of openbaringsgodsdiensten   1. Jodendom (circa 500 v. Chr. tot nu) De pelgrimage (of bedevaart) als geloofsplicht of hemelse opdracht is in de Joodse religie niet bekend. Toch zien veel Joden uit de diaspora...

Nederland rond WO2. De tolerantie en de Joden

Ons land heeft door de eeuwen heen de reputatie gehad toleranter tegenover (Joodse) vluchtelingen te staan dan andere landen van Europa. Nederland was wel vaker een toevluchtsoord. Niet alleen voor Joden, maar ook voor andere om hun geloof vervolgden, zoals de...

Mohammed Amin (Haj) al-Hoesseini

(1893-1974) (Groot-) moefti van Jeruzalem. Fel antisemiet. Koestert nationalistische ideeën. Voert een gewelddadige politiek tegen andersdenkenden. Collaboreert met Hitler tegen de Joden. Pleegt oorlogsmisdaden maar ontloopt zijn straf: de geallieerden zijn bang voor...

Islam

Islam  Het geloof van de moslims. Ontstaan midden of eind 7e eeuw van onze westerse jaartelling. Basis: de openbaringen van Allah aan de grote profeet Mohámmed. Vastgelegd in een heilig boek: de Koran. Heilige steden: Mekka en Medina , beide in Saoedi-Arabië. Maar ook...

Moslimfundamentalisme (of: moslimextremisme, islamisme)

In ons land veel gebruikte term voor het wellicht correctere islamisme.  Lang niet alle islamitische critici zijn het eens met het geweld dat islamisten (d.w.z. fanatieke religieus-fundamentalistische moslims) propageren om het Westen tot een meer bij de Koran...

Jeruzalem

Al meer dan 100 jaar conflictbron tussen (Palestijnse) Arabieren en Joden. Hoofdstad van de Joodse koninkrijken in de Bijbelse periode (rond 1000 v. Chr.). Daarmee ruim 3000 jaar de heilige hoofdstad van het jodendom. Ook christenen (vanaf kruisiging en hemelvaart van...

Nostra Aetate

  Op 28 oktober 1965 publiceerde het Tweede Vaticaans Concilie (paus Paulus VI) een opzienbarend document. Titel: Nostra Aetate. Het legt de nieuwe houding van de Kerk tegenover andere godsdiensten vast. Belangrijke stap in de veranderende verhouding tussen...

Varkens en apen

Discriminerende vergelijking van mensen met dieren. Niet alleen in de Koran, maar dagelijkse praktijk. Allah verandert mensen in varkens en apen. In sommige moskeeën wordt gepredikt dat Joden varkens en apen zijn. Christelijk kerkhervormer Maarten Luther noemt Joden...