Ismaël

Zoon van Abraham en Hagar. Wordt in het eerste bijbelboek (Genesis) beschreven. Heeft God het verbond ook met hem gesloten?   Sarai, de hoofdvrouw van Abraham, wil volgens het bijbelverhaal maar niet zwanger worden. Hagar, Abrahams slavin of bijvrouw, wordt wél...

HaShem

Term die orthodoxe joden gebruiken om God aan te duiden.   Binnen de orthodoxe joodse religie is de naam van God zo heilig, dat het noemen ervan ten strengste verboden is. Door het gebruik van de term HaShem tonen joden respect voor God, omdat zij zijn naam niet...

Moslima’s

Vrouwelijke moslims.  Naar westerse maatstaven slachtoffer van onderdrukking.  Volgens moslims juist niet.   De positie van de vrouw in de Islamis een bron voor discussie in de moderne maatschappij. Om de positie te kunnen begrijpen is kennis van de islamitische...

Kalifaat

Arabisch-islamitische regeringsvorm. Volgens fundamentalistische moslims te verkiezen boven de democratie.   Afgeleid van het Arabische woord chalifa (khalifa): opvolger, plaatsvervanger. Aan het hoofd ervan staat de kalief. Hij wordt beschouwd als opvolger van...

Hudna

Oude Arabische stamgewoonte en term, die staakt-het-vuren of rust en kalmte betekent. Hudna is de naam voor de eerste stap in een verzoeningsproces en stamt uit de tijd van voor de islam.   De term komt in 2001 en 2003 in het nieuws. Het gaat om een voorgenomen...

Mohámmed

Grondlegger van de islam. (570-632 na Chr.) Stichter en Grote Profeet van de islam.   Profetische opdracht Mohammed is de zoon van een koopman. Hij is geboren in Mekka in 570 n. Chr. In 576 overlijdt zijn moeder. Hij ontwikkelt zich tot profeet, met als opdracht...

Allah

Arabische naam voor de godheid die moslims aanbidden. Over de vraag of joden, christenen en moslims dezelfde God aanbidden is veel verschil van mening. Vooral christelijke bronnen wijzen op grote verschillen.     Allah is de algemene aanduiding voor de God...

Filistijnen

Bewoners van het land Filistea, het zuidwestelijk deel van het Israël/Palestina van nu. Vestigden zich tussen de 17e en 12e eeuw v. C. in het land Kanaän. Vermoedelijk van overzee gekomen volk, van Griekse afstamming. Volgens Palestijns-Arabische leiders de voorouders...

Europa

Belangrijkste veroorzaker van het conflict Israël – Palestina. Eeuwenlang toneel van wrede oorlogen. Bakermat van christendom en antisemitisme. Nu toonbeeld van vrede?   Vooruitgang In discussies over het conflict tussen Israël en zijn Arabische buren wijst...

Maronieten

Volgelingen van Maron, een christelijke Syrische kluizenaar. Uit Aleppo, begin van de 5e eeuw n. Chr.   Scheiding van wegen Ter herinnering aan Maron stichten zijn volgelingen bij Hama aan de rivier de Orontes een klooster: Beth Maron. Door de Arabische...

Izaäk

Izaäk Tweede aartsvader. Zoon van aartsvader Abraham en zijn vrouw Sara. Vader van Ezau en Jakob. Bijna dodelijk slachtoffer van een geloofstest.     (of: Izak, Izaak, Isaac (E.), Yitzchak, Jitschak (Hebr.), Ishâq (Arab.) Aartsvader Abraham en zijn vrouw...

Zijderoute

Zijderoute Eeuwenoude transport- en verkeersweg.  Van het Middellandse Zeegebied tot Xi’an in China. Dankt haar naam aan de zijde die vanuit China in westelijke richting wordt getransporteerd. Loopt via Bagdad en Jeruzalem tot aan Cairo. De naam is vermoedelijk in...

Bijbel

Heilig boek van joden, christenen. Voor een deel ook van moslims. Oorsprong van het monotheïsme, het geloof in de God van Israël. <Grieks: biblia = boeken, meervoud van biblion (papyrusje, papier, geschrift, boek (-rol). Er zijn verschillen tussen de “joodse” of...

Moskee

Plaats van religieuze samenkomst van moslims. Min of meer vergelijkbaar met de synagoge van de joden en het kerkgebouw van de christenen.     Bijzondere eisen De naam is via het Spaanse mesquita (mezquita) afgeleid van het Arabische masdjid, plek van...

Al-Aksamoskee

Heilig huis van de moslims, op de Tempelberg in Jeruzalem. Gebouwd rond 640 n. Chr., door kalief Omar, volgeling van Mohammed, die Jeruzalem in 638 veroverde. Al eeuwen bron van strijd tussen gelovigen.  Startpunt van Mohammed’s hemelreis.  Is hier de Tweede Intifada...

Genocide – Uitroeiing van een volk

Uitroeiing van een volk. Hamas wil volgens haar handvest de staat Israël of ‘alle Joden’ uitroeien. De Koran roept er in diverse teksten toe op. Ook de staat Israël wordt er geregeld van beschuldigd genocide te plegen op Palestijnen. Hoe juist is dat?   Oorsprong...

Wereldgodsdiensten

De grote godsdiensten op aarde zijn: Christendom  circa 2 miljard. Islam  circa 1,2 miljard. Agnostici 1,1 miljard. Hindoeïsme  800 miljoen. Boeddhisme  325 miljoen. Natuurgodsdiensten 100 miljoen. Jodendom  5 miljoen (?). Overige 400 miljoen.   In aantallen...

Medina

Heilige stad van de moslims. Islamitische heilige stad in Saoedi-Arabië. Bedevaartsoord voor moslims. Verboden voor niet-moslims. In de tijd van Mohammed was de stad bekend onder de naam Jatrib (of: Yatrib, Yathrib). Nadat Mohammed uit Mekka naar Jathrib was...

Discriminatie

Onderscheid maken of verschillen vaststellen tussen mensen. Met het doel, mensen in gelijke gevallen ongelijk te behandelen.   Het woord komt van het Latijnse discriminare, dat ‘onderscheid maken’ of ‘scheiden’ betekent. Ongelijk behandelen gebeurt op grond van...

Kaaba

Eeuwenoud stenen gebouw in de grote moskee van de heilige stad Mekka. Belangrijkste heiligdom van de islam. Bevat steen uit de hemel. Jaarlijks voorwerp van aanbidding door honderdduizenden pelgrims.   Letterlijk woordbetekenis: “kubus”. De Kaaba is een bouwwerk...

Al-Qaeda

Een overzicht van aanslagen en bedreigingen die aan Al-Qaida of gelieerde groepen worden toegeschreven. De geruchtmakende aanslagen in New York zijn weliswaar spectaculair, maar slechts deel van een lange reeks. Een deel ervan is formeel door de organisatie ‘opgeëist’...

De godengalerij- of de verdwijning van hemelse krachten

De geschiedenis herbergt duizenden godennamen. Iedere cultuur, ieder volk koesterde zijn eigen godengalerij. De hemelse krachten hebben elkaar eeuwenlang heftig beconcurreerd. Wie waren die andere goden en wat is er van ze over? Mensen hebben vermoedelijk vanaf het...

Kosovo

Regio van Servië. Spraakmakend vanwege politieke gewelddaden.   Hoofdstad: Prishtina. Bevolking: etnische Albanezen, overwegend moslims. Vooral bekend vanwege rol van de regio tijdens de gebeurtenissen in voormalig Joegoslavië. De republiek Servië heeft geen...

Kasjmir en Jammu

Inzet van het conflict en betrokken partijen In de gebieden Jammu en Kasjmir bestrijden India en Pakistan elkaar om de controle over het gebied. Pakistan beheerst het noordwestelijke deel, India het midden en het zuiden van de regio en China het noordoosten. India...

Bosnië

(1992-1995) Bosnische Oorlog   Inzet van het conflict en betrokken partijen Tijdens het begin van de Bosnische Oorlog die uitbrak in 1992 waren de Bosnische Kroaten en de Bosniakken in een strijd verwikkeld tegen de Bosnische Serviërs. Later kwam daar de strijd...

Pelgrimstocht

De pelgrimsreis (of pelgrimage) in de Abrahamitische of openbaringsgodsdiensten   1. Jodendom (circa 500 v. Chr. tot nu) De pelgrimage (of bedevaart) als geloofsplicht of hemelse opdracht is in de Joodse religie niet bekend. Toch zien veel Joden uit de diaspora...

Nederland rond WO2. De tolerantie en de Joden

Ons land heeft door de eeuwen heen de reputatie gehad toleranter tegenover (Joodse) vluchtelingen te staan dan andere landen van Europa. Nederland was wel vaker een toevluchtsoord. Niet alleen voor Joden, maar ook voor andere om hun geloof vervolgden, zoals de...

Mohammed Amin (Haj) al-Hoesseini

(1893-1974) (Groot-) moefti van Jeruzalem. Fel antisemiet. Koestert nationalistische ideeën. Voert een gewelddadige politiek tegen andersdenkenden. Collaboreert met Hitler tegen de Joden. Pleegt oorlogsmisdaden maar ontloopt zijn straf: de geallieerden zijn bang voor...

Islam

Islam  Het geloof van de moslims. Ontstaan midden of eind 7e eeuw van onze westerse jaartelling. Basis: de openbaringen van Allah aan de grote profeet Mohámmed. Vastgelegd in een heilig boek: de Koran. Heilige steden: Mekka en Medina , beide in Saoedi-Arabië. Maar ook...

Moslimfundamentalisme (of: moslimextremisme, islamisme)

In ons land veel gebruikte term voor het wellicht correctere islamisme.  Lang niet alle islamitische critici zijn het eens met het geweld dat islamisten (d.w.z. fanatieke religieus-fundamentalistische moslims) propageren om het Westen tot een meer bij de Koran...

Jeruzalem

Al meer dan 100 jaar conflictbron tussen (Palestijnse) Arabieren en Joden. Hoofdstad van de Joodse koninkrijken in de Bijbelse periode (rond 1000 v. Chr.). Daarmee ruim 3000 jaar de heilige hoofdstad van het jodendom. Ook christenen (vanaf kruisiging en hemelvaart van...

Nostra Aetate

  Op 28 oktober 1965 publiceerde het Tweede Vaticaans Concilie (paus Paulus VI) een opzienbarend document. Titel: Nostra Aetate. Het legt de nieuwe houding van de Kerk tegenover andere godsdiensten vast. Belangrijke stap in de veranderende verhouding tussen...

Varkens en apen

Discriminerende vergelijking van mensen met dieren. Niet alleen in de Koran, maar dagelijkse praktijk. Allah verandert mensen in varkens en apen. In sommige moskeeën wordt gepredikt dat Joden varkens en apen zijn. Christelijk kerkhervormer Maarten Luther noemt Joden...

Kleding en religie

Kleding en religie. Een onderwerp dat steeds vaker in het nieuws opduikt. De laatste jaren is het vooral religieus geinspireerde kledij van  moslima’s die veel stof doet opwaaien. Niet alleen boerka en nikaab, maar ook de boerkini noopt sommige regeringen tot ...

Genocide

Pleegt Israël genocide op de Palestijnse Arabieren? Of is het juist omgekeerd? Oorsprong Het woord komt van het Griekse genos (kind, familie, geslacht, generatie) en het Latijnse caedere (houwen, doden). Het wordt voor het eerst gebruikt door Raphael Lamkin, in zijn...

Doodstraf door terreur

‘Geradicaliseerde’ burgers matigen zich het recht aan andere burgers de doodstraf te geven. Soms treft het een bekende, soms één of meer willekeurige voorbijgangers, soms specifiek gericht tegen Joodse medeburgers. Moord en doodslag is van alle tijden en...

Migratie

Immigratie, emigratie. Het ene land verlaten en in een ander land opnieuw beginnen. Volksverhuizingen komen in alle eeuwen voor, op kleine of grote schaal en in allerlei varianten. Niet alleen binnen Europa, van Europa naar Amerika en Australië, maar ook – en veel...

Bloedsprookje

Eeuwenoude, lugubere mythe over een Joods gebruik. Duikt steeds opnieuw op. Eeuwenlang in de wereld van de christenen. Maar (vooral sinds het ontstaan van de staat Israël) ook in die van de moslims.   Volgens het bloedsprookje (E: blood libel) hebben religieuze...

Maimonides

Maimonides (1135-1204) Maimonides, Abu Amram Musa of Rambam (de initialen van Rabbi Moses Ben Maimom). Joods middeleeuws filosoof.   Geboren in 1135, in Córdoba, Spanje. Vervolging verdreef zijn familie uit Spanje. Na verblijf in Marokko en Palestina vestigde hij...

Seldjoeken

Seldjoeken (of: Seldsjoeken, Seltsjoeken) 1098 Turkse veroveraars tussen de 9e en 13e eeuw.   Vernoemd naar stamvader Seldjoek, die leeft in het midden van de tiende eeuw. Nemen de islam als godsdienst aan. Onderwerpen in de elfde en twaalfde eeuw vanuit Turkije...

Urbanus II

Urbanus II (1042-1099) Paus van 1088 tot 1099.   · Geboren in Frankrijk, studeert in Reims, verhuist in 1070 naar Cluny en wordt in 1078 bisschop van Ostia. · Roept op tot de kruistochten in 1095 – tijdens het concilie van Clermont. Hij wil dat christenen...

Druzen

Druzen (of: Droezen) Het woord stamt van het Arabische durzi. De naam is afgeleid van die van de stichter, Muhammad bin Ismail Nashtakin ad-Darazi (†1019). Volk en religieuze sekte, verspreid over Libanon (250.000), Syrië (260.000) en enkele plaatsen in Noord-Israël...

Moriscos

Moslims die zich tot het christendom bekeerd hebben. Vrijwillig of onder dwang. Het woord is afgeleid van het woord moor, waarmee de moslims in Spanje aangeduid werden. Moriscos, dat letterlijk ‘moortjes’ betekent is de naam die de Spanjaarden aan de tot het...

Cordoba

De Mezquita van Cordoba is een even uitbundige als eigenaardige mix van Moorse (Arabische, islamitische) en christelijke (roomskatholieke) architectuur. Cordoba: stad in het zuiden van Spanje, Andalusië. Tevens hoofdstad van de provincie Córdoba. Cordoba is de...

Granada

Stad in het zuiden van Spanje, Andalusië. Hoofdstad van de gelijknamige provincie. Eeuwenlang van het Islamitische Rijk in Europa.   Granada ligt aan de voet van de Sierra Nevada en telt ruim 230.000 inwoners. In 711 vallen de Moren Spanje binnen. Cordoba wordt...

Geuzen

Ter vergelijking: contraterreur in de 16e eeuw. Tegen de terreur van de katholieke Spanjaarden. <Frans: gieteling; lichaam van gegoten ruw ijzer. Scheld- en erenaam voor verzetsstrijders tegen de Spaanse overheersing. Filips II, een fervent katholiek, wil ten koste...

Sjahaada

Of: Sjahãda, Shahada. De geloofsbelijdenis van de moslims. Belangrijkste van de vijf zuilen van de islam. ‘Er is geen God buiten Allah, en Mohámmed is zijn profeet’. Het is een vers uit de Koran, dat de moslim meerdere malen in zijn gebed opzegt. De buitenstaander die...

Sharia

Islamitische wet. Gebaseerd op uitspraken van islamitische religieuze leiders. In de westerse wereld fel omstreden. Het Europese hof voor de rechten van de mens heeft zich er al in 2003 over uitgesproken.  Ook: sjaria, sjar; de wet van de islam, ‘het pad naar de...

Faisal (of: Feisal)

Koning van Saoedi-Arabië van 1964 tot 1975. Verantwoordelijk voor enorme modernisering.Veroorzaakt de oliecrisis van 1973. Bedoeld als boycot tegen landen die Israël helpen. Heeft Saoedi-Arabië gouden tijden gebracht.   Officiële naam: Faisal ibn Abdul Aziz al...

Filipijnen

De onafhankelijkheidsstrijd   Inzet van het conflict en betrokken partijen Op de Filipijnen strijden sinds de onafhankelijkheid in 1946 verschillende rebellengroeperingen en onafhankelijkheidsbewegingen. Tijdens de Koude Oorlog waren dit wel communistische...