Marc Chagall

(1887-1985) Russisch-joods kunstenaar uit de twintigste eeuw. Betrekt christelijke symbolen in zijn kunst. Maakt kunstwerk met de kruisiging van Jezus als thema. Raakt binnen de joodse gemeenschap omstreden.   Geboren op 7 juli 1887 in Vitebsk (Wit-Rusland),...

Odessa-organisatie

Organisatie van voormalige SS-leden (“Organization der Ehemaligen SS-Angehörigen”). In 1946, na de Tweede Wereldoorlog, opgericht.   ‪Veel nazi’s zijn op dat moment al gevangengenomen. De organisatie zet zich in voor hun welzijn en heeft tevens hun...

Dutchbat in Libanon

Op verzoek van UNIFIL (United Nations Interim Forces in Lebanon) besluit de Nederlandse regering in 1979 een Nederlands bataljon naar Libanon te sturen. Opzet: de Israëlische aanvallen, die een jaar eerder begonnen waren, tegenhouden.   Vervanging Israël had als...

Ark des Verbonds

Angstaanjagend voorwerp uit de Hebreeuwse Bijbel ofwel het Oude Testament. Op mysterieuze manier verdwenen en nooit meer iets van vernomen. Spectaculair symbool van Gods aanwezigheid tussen de kinderen van Israël. Op bevel van Mozes bij de Sinaï vervaardigd. Antiek...

Seyss-Inquart

Arthur Seyss-Inquart (1892-1946) Duits-Oostenrijkse nazi-politicus. Treedt ook op in Nederland. Verantwoordelijk voor deportatie van Joden.   Seyss-Inquart wordt geboren op 22 juli 1892 in Stannern, Moravië. Hij gaat rechten studeren. Tijdens de Eerste...

Neurenbergse Wetten

Wetten, in september 1935 door de nazi’s aangenomen in het Duitse Neurenberg, met betrekking tot de Duitse joden.   Het huwelijk tussen jodenen burgers die Duits of aanverwant bloed hebben wordt verboden. Ook buitenechtelijke seksuele relaties tussen jodenen...

Jodendom

Het zowel religieuze als nationale erfgoed van de joden. Circa 2.500 jaar geleden ontstaan in een nomadenvolk. Midden tussen de Egyptische, Semitische en Soemerische volkeren.   Twee betekenissen Het woord heeft twee betekenissen. Het wordt gebruikt als...

Leopold Gleim

Hoofd van de Poolse Gestapo tijdens de Tweede Wereldoorlog.   Gleim houdt zich bezig met de ‘Judenfrage’ (de ‘Joodse kwestie’) in Polen en is verantwoordelijk voor de moord op veel Joden. Na de oorlog wordt Gleim, zelf niet aanwezig bij...

Gabriël

Aartsengel. Boodschapper van God. Verschijnt in de Hebreeuwse Bijbel aan Daniël en in de christelijke aan Zacharias en Maria. Volgens de islamitische traditie heeft hij Mohammed de Koran gedicteerd.   Gabriël ((of: Gavri’el (Hebr.), Gabrielus (Lat.), Jibrĩl,...

Arianisme

Jezus is niet God maar een op God lijkende mens. Stroming binnen het vroege christendom. Door het bestuur van de Kerk uiteindelijk als ketterij afgewezen. En met harde hand bestreden.   De naam is afgeleid van Arius (256?-336), de voorman van de denkrichting. De...

Nationalisme

Politieke filosofie. Saamhorigheidsgevoel tussen verschillende personen op basis van godsdienst, taal, cultuur, land van herkomst en afkomst.   Voorwaarden voor nationalisme zijn een gemeenschappelijke band in de vorm van geschiedenis, tradities, taal etc. en...

Israël en internationaal recht

2008 Israël en internationaal recht: Barbertje moet hangen. Auteur: Harrie Verbon (verschenen in De Internationale Spectator, jg 62 (2008), nr. 9, pp. 491-494.)   Degenen die de Palestijnse zaak een goed hart toedragen beroepen zich vaak op het “internationaal...

Adolf Hitler

Van ‘korporaal’ uit Oostenrijk tot dictator van Duitsland. Initiator van WO2 en Sjoa. Geliefd kindervriend. Gehaat massamoordenaar.   Hitler werd geboren op 20 april 1889 in het Oostenrijkse Braunau/Inn, als zoon van de douanebeambte Alois Hitler en zijn vrouw...

Tweestatenoplossing

Oplossing voor het conflict tussen de Israeli’s en de Palestijnen. Joodse staat en Palestijnse staat, naast elkaar.   Binnen deze oplossing erkennen beide volken elkaars bestaansrecht. De grenzen van Israël komen ongeveer overeen met de grenzen van 1967, voor de...

Terreur of verzet

Gewelddadige tegenstand tegen de heersende orde of de bestaande maatschappij. Treedt in de plaats van conventionele oorlogvoering. Vermoedelijk het grote probleem van de toekomst. De grens tussen terreur en verzet lijkt te vervagen.   Indeling Er bestaan...

De kruisiging van Jezus

Omstreden Bijbeltekst. Leidt tot haat, vervolging en moord. Mattheus 27 vers 25: de nieuwtestamentische Bijbeltekst die de verantwoordelijk voor de kruisiging van Jezus bij “heel het volk” van de Joden legt. De tekst leidt in de christelijke wereld...

Ismaël

Zoon van Abraham en Hagar. Wordt in het eerste bijbelboek (Genesis) beschreven. Heeft God het verbond ook met hem gesloten?   Sarai, de hoofdvrouw van Abraham, wil volgens het bijbelverhaal maar niet zwanger worden. Hagar, Abrahams slavin of bijvrouw, wordt wél...

HaShem

Term die orthodoxe joden gebruiken om God aan te duiden.   Binnen de orthodoxe joodse religie is de naam van God zo heilig, dat het noemen ervan ten strengste verboden is. Door het gebruik van de term HaShem tonen joden respect voor God, omdat zij zijn naam niet...

Onderduikers

Voornamelijk Joden, maar ook andere mensen, zoals leden van het verzet, die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers gezocht worden, maar zich schuilhouden om aan deportatie of executie te ontkomen.   Nadat de Duitsers Nederland in 1940 bezetten worden...

Goebbels

Dr. Paul Joseph Goebbels (1897 – 1945) Duits politicus. Kopstuk van de nazi-partij tijdens de Tweede Wereldoorlog.   Geboren op 29 oktober 1897 in Rheydt, als zoon van een katholieke boekhouder. Studeert literatuur en geschiedenis aan de universiteit van...

Eichmann

Adolf Eichmann Officier in het Duitse leger, de SS en de Gestapo. Verantwoordelijk voor de Endlösung (de vernietiging van Europese joden door de nazi’s) tijdens WO2. Gearresteerd in Buenos Aires. Berecht en opgehangen in Israël.   Eichmann is geboren op 19 maart...

Anti-judaïsme

Denkwijze die zich tegen de joodse religie richt. Wordt dikwijls gebruikt als dekmantel voor de term antisemitisme.   De filosofe Hannah Arendt brengt een sterk onderscheid aan tussen anti-judaïsme en antisemitisme. Ze gaat zover te stellen dat de beide termen...

Theocratie

Regeringsvorm waarbij de geestelijkheid in een land de macht heeft.   Binnen een theocratie wordt een god(de God van joden en christenen, of Allah, of nog een andere) als de belangrijkste gezaghebber beschouwd. De leiders van een land worden gezien als diens...

Rotskoepel (of: Koepel van de rots)

Arab.: Qubbat as-Sachra. Islamitisch heilig gebouw op de berg Moriah ofwel de Tempelberg. Religieus schrijn (dus niet te verwarren met de Al-Aksamoskee, die op hetzelfde terrein staat) met de befaamde met verguld koper beklede koepel (doorsnee ruim 20 meter). Het...

Haram

Alles wat Allah zijn volgelingen verboden heeft.    Haram is het tegenovergestelde van Halal. Halal gaat over alles wat Allah heeft goedgekeurd. Het is enigszins vergelijkbaar met het joodse woord kosjer. De christelijke wereld kent geen speciale religieuze...

Salomo

(of: Shlomo, Salomon, Suleiman) Derde koning van Israël, na Saul en David. Beroemd om zijn wijsheid. Het stukje aarde waar vermoedelijk zijn tempel heeft gestaan is nog vandaag een belangrijke conflictbron.   Over het geboortejaar van Salomo hebben we geen...

Farao’s

Egyptische leiders tussen 3000 en 500 v. Chr. Spelen een sleutelrol in de geschiedenis (of, volgens sommige historici: mythologie) van het volk Israël. Een onbekende farao komt onzacht in botsing met Mozes, de man die het slavenvolk uit Egypte weet te krijgen....

Zwitserland

Europese Alpenstaat, grenzend aan Duitsland, Frankrijk, Italië, Oostenrijk en Liechtenstein. Officiële talen: Duits, Frans, Italiaans, Reto-Romaans. Officieel heeft Zwitserland geen hoofdstad, al fungeert Bern in de praktijk als hoofdstad van het land. Zwitserland is...

Klaagmuur

‘Al-Buraq-muur’, Western Wall, Wailing Wall. Deel van de muur van de oude joodse tempel in Jeruzalem. Heilige plaats van het joodse volk. Het gebied werd van 1948 tot 1967 door Arabieren (Jordanië) bezet gehouden, zodat joden hun heilige plaatsen niet konden bezoeken....

Jordanië

Afsplitsing van het oorspronkelijke ”Groot-Palestina”. Bezet jarenlang de Westoever: Judea en Samaria. Sluit in 1994 vrede met Israël.   Al Mamlakah al Urdunniyah al Hashimiyah. Oppervlakte 97.740 vierkante km, 2,4 x Nederland, 3,2 x België. Aantal...

Fascisme

Politiek systeem dat berust op ultranationalistische en autoritaire beginselen. De ideologie is voornamelijk terug te vinden bij Benito Mussolini en Adolf Hitler.     Het fascisme is vernoemd naar de politieke ideologie van Mussolini in het Italië van de...

Chassidisme

Stroming binnen het joodse religieuze spectrum. Ook: joods-orthodoxe leer.   Streng (ultra-) orthodoxe richting binnen de joodse religieuze traditie, behorend tot de charediem (of: harediem). Ontstaat in de eerste helft van de 18e eeuw in Polen, onder leiding van...

Sovjet-Unie

Russische staat tussen 1917 en 1991, ook wel bekend als de USSR, bestaande uit vijftien verschillende republieken. Communistische staat en het grootste land ter wereld. Waarin de positie van Joden ongunstig is. In de tijd van de Tsaren doen zich in het gebied pogroms...

Mohámmed

Grondlegger van de islam. (570-632 na Chr.) Stichter en Grote Profeet van de islam.   Profetische opdracht Mohammed is de zoon van een koopman. Hij is geboren in Mekka in 570 n. Chr. In 576 overlijdt zijn moeder. Hij ontwikkelt zich tot profeet, met als opdracht...

Assyriërs

Verdwenen volk. Maakte deel uit van het Semitische ras, waar ook Arabieren en Joden bij horen. Gedurende het grootste gedeelte van het O.T. bezette dit volk het noordelijke deel langs de Tigris van wat nu Irak heet.     Na de dood van koning Salomo, rond 930...

Allah

Arabische naam voor de godheid die moslims aanbidden. Over de vraag of joden, christenen en moslims dezelfde God aanbidden is veel verschil van mening. Vooral christelijke bronnen wijzen op grote verschillen.     Allah is de algemene aanduiding voor de God...

Exodus (boek van Uris)

Wereldberoemd boek. In 1958 door Leon Uris geschreven. Het behandelt de stichting van de staat Israël in de twintigste eeuw. Direct na verschijning werd het werk, dat oorspronkelijk verscheen in het Engels, in zo’n vijftig andere talen vertaald.   Leon Marcus...

Filistijnen

Bewoners van het land Filistea, het zuidwestelijk deel van het Israël/Palestina van nu. Vestigden zich tussen de 17e en 12e eeuw v. C. in het land Kanaän. Vermoedelijk van overzee gekomen volk, van Griekse afstamming. Volgens Palestijns-Arabische leiders de voorouders...

Gestapo

De Geheime Staatspolizei, afgekort tot Gestapo, is de politiedienst die in het Derde Rijk van Hitler verantwoordelijk is voor de terreur tegen vijanden van de nazi’s en de Jodenvervolging.   Terreur De Gestapo werd in 1933 opgericht door Hitler´s rechterhand...

Duisenberg, Gretta

  Spraakmakend politiek activiste. Sterk betrokken bij het conflict tussen Israël en zijn Arabische buren. Zet zich in voor vrijheid van de Palestijnen. Eist opheffing van de bezetting van 1967. Gretta is geboren in 1942 als Gretta Nieuwenhuizen, in een...

Verdrijving Joden uit Hitler’s Derde Rijk

De verdrijving van joden uit Hitler’s Derde Rijk. Voor de Duitse dictator Hitler stond één ding vast. Volgens hem waren “die Juden” de schuld van ongeveer alle twisten, revoluties, opstanden en oorlogen op aarde. Daarom besloot hij dat ze moesten verdwijnen, in ieder...

Verdrijving van Joden uit Arabische landen

De verdrijving van Joden uit Arabische landen (periode: 1947-1954) Het is eind november 1947. De Verenigde Naties stellen, na een spannende stemming, het Verdelingsplan in werking. Arabische leiders wijzen het plan af. De Joodse leiders accepteren het, zij het met...

Europa

Belangrijkste veroorzaker van het conflict Israël – Palestina. Eeuwenlang toneel van wrede oorlogen. Bakermat van christendom en antisemitisme. Nu toonbeeld van vrede?   Vooruitgang In discussies over het conflict tussen Israël en zijn Arabische buren wijst...

Immigratie

In het algemeen: verhuizen van het ene land naar het andere. In het conflict tussen Israël en zijn buurlanden speelt het begrip een sleutelrol. De instroom of immigratie van honderdduizenden Europese joden binnen het toenmalige Zuid-Syrië of Palestina, vanaf 1880, als...

Socialisme

Sociaal, politiek en economisch systeem. Gebaseerd op het principe dat alle mensen gelijk zijn en dezelfde kansen hebben. Socialisme houdt in dat productiemiddelen ook gelijk onder de mensen verdeeld moeten worden. Dit betekent dat de bestaande eigendomsverhoudingen...

Yad Vashem

Nationale Joodse gedenkplaats voor de moord op circa zes miljoen Europese Joden door de Duitsers tijdens WO2.   Yad Vashem is in 1953, acht jaar na het beëindigen van de oorlog, gesticht, op grond van een wet die door de Knesset is aangenomen. Yad Vashem betekent...

Christenen

Volgelingen van Jezus Christus. De naam christenen wordt voor het eerst gegeven in Antiochië (Handelingen 11:26). Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is van de Nederlanders van 18 jaar en ouder circa 60% kerkelijk en 21% kerks. De cijfers zijn als volgt...

Auschwitz

Auschwitz Vernietigingskamp voor joden, zigeuners en andere gevangenen van het naziregime tijdens de Tweede Wereldoorlog. Tevens kamp voor dwangarbeid. Meer dan een miljoen onschuldige burgers komen hier om. Auschwitz is het grootste kamp voor de vernietiging van...

Izaäk

Izaäk Tweede aartsvader. Zoon van aartsvader Abraham en zijn vrouw Sara. Vader van Ezau en Jakob. Bijna dodelijk slachtoffer van een geloofstest.     (of: Izak, Izaak, Isaac (E.), Yitzchak, Jitschak (Hebr.), Ishâq (Arab.) Aartsvader Abraham en zijn vrouw...

Scheppingsverhaal

Iets, gemaakt uit niets? Al direct draait het op uit een serie conflicten. Tussen mens en god en mens en mens. Tussen goden onderling en tussen goden en engelen. De mens verklaart het ontstaan van conflict graag uit het incorrecte gedrag van anderen: andere mensen,...