Theodor Herzl

(1860-1904). Joods journalist. Grondlegger van het politieke zionisme. Met zijn boek Der Judenstaat begint de geschiedenis van het zionisme. Velen eren hem als feitelijke stichter van de staat Israël. Antisemitisme en emigratie Herzl is geboren in 1860 in Boedapest...

Elvira, Synode van

306 Spraakmakende synode. Gehouden rond 300 n. Chr. in het Spaanse Eliberri, bij Granada. Begin van het Europese christelijke antisemitisme. Tijdens de synode in Elvira wordt het christenen verboden met Joden te trouwen, te leven en te eten. Plus een lange rij andere...

Eindtijd

Periode die volgens de christelijke traditie voorafgaat aan de (weder-) komst van Jezus Christus. ‘Dogma’ dat ook in de joodse en islamitische traditie een rol speelt. Maar met andere hoofdrolspelers.   Volgens de joodse religieuze traditie betekent...

Babylon

Antieke stad in het Midden-Oosten, Mesopotamië.   Ligt aan de Eufraat in het huidige Irak. De rivier stroomt door de stad. Ook bekend – onder meer uit het Oude Testament ofwel de Hebreeuwse Bijbel – als Babel en Babylonië: ‘de poort van God’. In Genesis 11...

Omar ibn Al-Khattab

Tweede kalief na profeet Mohammed. Hoofd van het Arabische Rijk tussen 634 en 644.   Beter bekend als Omar of Omar Faroeq. Geboren in Mekka in 581 in een middenklassefamilie. Keert zich in eerste instantie tegen de leer van Mohammed. maar wordt als snel en op...

Nieuw Israelietisch Weekblad

Joodse krant in Nederland. Oudste joodse weekblad in ons land. Tegelijk ook oudste van alle Nederlandse opinieweekbladen.   Opgericht in Amsterdam op 4 augustus 1865. Bevat het joodse nieuws op het gebied van binnenland, buitenland, cultuur en religie...

Judeofobie

Angst (vrees, bang zijn) voor alles wat joods is. Bijzondere vorm van xenofobie (de angst voor vreemdelingen). Vorm van afkeer van joden of jodenhaat waarbij racistische en/of theologische elementen van het moderne antisemitisme ontbreken.   Leon Pinsker...

Gouden Poort

Oostelijke poort van Jeruzalem. Vanuit religieus standpunt van het grootste belang. Niet alleen in het verleden, maar ook in de – verre ? – toekomst. Symbool van onenigheid tussen drie religies.   In totaal heeft Jeruzalem acht poorten. De Gouden...

Stephen S. Wise (1874-1949)

Rabbi in de Verenigde Staten. Prominent leider van de Amerikaanse Joodse gemeenschap tijdens de Tweede Wereldoorlog. • Geboren in Boedapest in 1874 en als kind naar New York geëmigreerd. • Reformrabbi (= modern) en tevens zionist. • Wordt tijdens het Tweede Zionisten...

Godennamen in de Bijbel

In de Bijbel komt een opmerkelijk lange rij namen van goden voor. Sommige ervan zijn goden uit de tijd vóórdat het Joodse geloof ontstond. Andere zijn namen van goden die het volk Israël, zeer tegen de zin van de profeten, aanbad. In de verschillende gebieden zou de...

Etnische zuivering

De woordcombinatie staat voor de verdrijving van de ene etnische groep mensen uit hun land of woongebied door een andere. Etnisch wil zeggen: tot een bepaalde volkenkundige stam horend. Bij het benoemen van etniciteit kan het ook gaan om nationaliteit en/of religie....

De Eeuwige Jood

Beruchte antisemitische propagandafilm van de nazi’s (1940). Regisseur van de film was Fritz Hipplers, maar initiatiefnemer Joseph Goebbels was persoonlijk bij de productie betrokken. De film is gemaakt in nazi-Duitsland en verscheen in Nederland in 1941. Doel van de...

DuPont

Volledige bedrijfsnaam: E.I. du Pont de Nemours and Company. In de VS opgericht in 1802 door Fransman Eleuthère Irénée du Pont. Op een na grootste chemiebedrijf ter wereld (na BASF).   De familie du Pont vertrok in het jaar 1800 naar Amerika, om aan de Franse...

Caligula

Romeins keizer in de eerste eeuw n. Chr. Berucht vanwege zijn bizarre regeermethoden.   Caligula heet eigenlijk Gaius Julius Caesar Germanicus. Hij is de zoon van Germanicus en Agrippina de Oudere, en de opvolger van keizer Tiberius in 37 n. Chr. Caligula groeit...

Vredesverdragen

Veel buitenlandse commentatoren publiceren de mening dat Israël niet bereid is om langdurig vrede te sluiten met zijn buurlanden. Ze doen dat vanwege de langdurige en resultaatloze onderhandelingen met de Palestijnen. Ook met Libanon en met Syrië zou Israël geen vrede...

Stalin

Joseph Stalin (1879 – 1953) Tweede leider van de Sovjetunie. Opvolger van Lenin.   Geboren op 20 december 1879 als Iosif Vissarionovich Dzhugashvili. Stalins ouders zijn simpele boeren, analfabeten. Zijn moeder is geboren als horige. Zijn vader slaat Joseph, hun...

Sinaï

Schiereiland tussen Egypte en Israël/Palestina. Tevens heilige berg van het volk Israël. Plek waar de Tien Geboden zijn gegeven. Hier is ook het verbond tussen God en zijn volk tot stand gekomen.   De Sinaï is een schiereiland dat – met het Suezkanaal als...

Oude Testament

-540 Het heilige boek van het Jodendom. De Tenach. Tevens het eerste deel van de christelijke Bijbel. Het wordt ook wel de Hebreeuwse (of Joodse) Bijbel genoemd.   De term Hebreeuwse Bijbel is vooral in gebruik bij academici en minder bij voorgangers en leken....

Kosjer (of: Kosher)

Term die binnen de binnen de Joodse religieuze traditie gebruikt wordt om goedgekeurd voedsel als ‘rein’ en eetbaar aan te merken. Het christendom hecht er geen waarde aan. De islam neemt de bijbelse opdracht over, zij het in aangepaste vorm.   (Ned....

Hemel

De geestelijke, onstoffelijke wereld, tegengesteld aan de aardse, de stoffelijke. Tevens tegenhanger van de hel. De hemel in religieuze betekenis wordt ook wel paradijs genoemd. De hemel is de plek waar ‘goedgelovigen’ (degenen die een plek in de hemel verdiend...

Amalek

De strijd van de Israëlieten tegen Amalek     Religieuze joden gebruiken het woord als symbool voor de strijd tegen de omringende volken. Ze baseren zich op de bijbeltekst die zegt dat de oorlog van God zal zijn tegen Amalek, van geslacht tot geslacht...

Tolerantie

Verdraagzaamheid tegenover andersdenkenden. Toverwoord voor een vreedzame samenleving.   Voor het woord bestaan twee andere betekenissen, die beide hier niet relevant zijn: a) de mate waarin geneesmiddelen worden verdragen, en b) de toelaatbare maatafwijking in...

Struma

1942 Schip dat gebruikt wordt voor Joodse ‘illegale’ emigratie naar Palestina tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wordt voor de kust van Turkije tot zinken gebracht. Een van de grootste maritieme rampen in WO2.   Joodse vluchtelingen uit Roemenië proberen met de...

Pentateuch

DE VIJF EERSTE BOEKEN VAN DE HEBREEUWSE BIJBEL (VOOR CHRISTENEN HET ‘OUDE TESTAMENT’): GENESIS, EXODUS, LEVITICUS, NUMERI EN DEUTERONOMIUM.   Woord (Uit het Grieks: penta = vijf). Samen vormen ze de basis voor het oorspronkelijk Joodse geloof, dat in grote lijnen...

Hatikwa

Volkslied van Israël.   Hatikwa is Hebreeuws voor ‘de hoop’. Het lied is in 1886 geschreven door Naphtali Herz Imber, een Britse dichter. De melodie is van Samuel Cohen, die zegt de melodie te hebben ontleend aan een Roemeens lied. Het lied is in 2004 in de...

God en communicatie

Hoe spreekt God met de mensen? Soms via engelen, soms via profeten. Een enkele keer rechtstreeks. Miljoenen mensen geloven dat de teksten van de heilige boeken rechtstreeks van God afkomstig zijn. Meestal worden boodschappen van God aan mensen overgebracht via...

Endlösung

Definitieve oplossing. Eindoplossing. Final solution. De uiteindelijke oplossing die Hitler bedacht voor de Joodse kwestie: uitroeiing.   Hitler was in zijn boek Mein Kampf (1924) al duidelijk geweest over hoe hij over Joden dacht. Aan de inhoud van het boek werd...

Egypte in Bijbel en Koran

-1800 In oude tijden buurland van Israël. En, zo blijkt uit spannende bijbelverhalen, vijand. Sinds 1948 opnieuw buur. Drie oorlogen verder voorkomt een vredesverdrag (1979) openlijke vijandelijkheden. Maar voor bijbelmensen opnieuw onveilig.   In de Hebreeuwse...

Communisme

Alle bezit en alle productiemiddelen in handen van alle mensen samen. Prachtige gedachte. In de praktijk onhaalbaar gebleken.   Plato (428-348 v. Chr.) werkt de communistische gedachte al uit in zijn boek De Staat. In het Nieuwe Testament van de Bijbel (50-100 n....

Zondeval

De slang is volgens de bijbel het listigste dier op aarde. Zo’n slimme slang verleidt volgens Genesis 3 de eerste vrouw op aarde, Eva. Ze wordt ertoe aangezet een verboden vrucht van een boom te plukken en er een hap uit te nemen. Zij verleidt haar man Adam, de...

Tien geboden

De Tien Woorden, de Decaloog, de Wet van Mozes. Voor de een de basis van alle moraal. Voor de ander achterhaalde onzin. Onuitputtelijke bron van discussie.     Argument In discussies over het conflict tussen Israël en zijn buurlanden blijkt dat de antieke...

Skull en Bones

Geheim Amerikaans genootschap met grote politieke macht. Opgericht in 1832. Bestaat exclusief uit ex-studenten van Yale University. Complottheorie of werkelijkheid? Welk verband is er met het Israëlisch-Palestijns conflict?   Relevantie Er zijn aanwijzingen dat...

Ramadan

Vastentijd voor moslims. Eén van de vijf plichten van de islam. Overdag niets. Na zonsondergang uitbundige maaltijden.   Moslims vieren de Ramadan in de negende maand van het islamitische maanjaar. Het feest geldt niet voor kinderen, zieken en zwangere...

MacDonald Witboek

Brits witboek uit 1939. Beperkt de immigratie van joden in Palestina. Ontkracht eerdere toezeggingen.   Maximum Het MacDonald witboek is vernoemd naar de Britse minister van Koloniën Malcolm MacDonald. Het verschijnt nadat de Woodheadcommissie heeft bepaald dat...

Doodstraf. Manieren om de straf te voltrekken

De menselijke fantasie schiet niet tekort als het erom gaat medemensen om zeep te helpen. Fusillade of vuurpeloton (doodschieten met een geweer). Kruisiging (Jezus). Steniging (overspelige vrouwen). Ophanging (Saddam Hoessein). Injectie met een dodelijk gif...

Zina

Overspel, ontucht, vreemdgaan. Islamitische term voor elke vorm van seksuele gemeenschap buiten het huwelijk. Met een bijbehorende strenge straf.   Zina is in de islam de op één na grootste zonde. Alleen shirk (d.w.z. iets of iemand toevoegen aan Allah; het...

Truman

Harry S. Truman (1884-1972) 32e president van de Verenigde Staten van Amerika (1945-1953).   Vraagt in 1945 aan Groot-Brittannië toegang tot Palestina voor 100.000 joden, maar Groot-Brittannië weigert uit angst voor een conflict met de Arabieren. Is in eerste...

Samaritanen

Gemeenschap in Samaria in Israël.   Noemen zichzelf Shomeriem. Worden als volk in de Bijbelgenoemd. In 722 v. Chr. worden tien stammen uit de streek verdreven. Dit zijn de stammen van Efraim en Manasse. Zij noemen zich het ware Israël. Er zijn echter ook stammen...

Peel-commissie

De Peel-commisie is een van de vele commissies die al vóór WO2 zijn ingesteld om het conflict tussen Arabieren en Joden op te lossen.   Augustus 1936. De Britse regering wenst de Arabische opstand tegen de Britse bezetting en de Joodse immigranten te onderzoeken....

Lenin

Vladimir Ilyich Lenin Eerste premier van de Sovjetunie. Oprichter van het Leninisme (communistische ideologie).   Echte naam: Ulyanov. Geboren op 22 april 1870 in het Russische Simbirsk. Zijn grootvader is een jood die zich bekeert tot het christendom. Maakt op...

Hemelvaartsdag

Feest- en vrije dag, midden in de week. Wordt gevierd in christendom en islam.   Christenen vieren op die dag de hemelvaart van Jezus Christus: http://www.hemelvaartsdag.nl/. Hemelvaartsdag valt altijd op een donderdag, veertig dagen na Pasen en tien dagen vóór...

Hebron

Meer dan 4.000 jaar oude stad in Judea, een gebied dat nu meestal wordt aangeduid als de Westoever van de Jordaan (ook: Westbank). Omstreden vanwege de er aanwezige heilige plaatsen. Vooral Machpela, vermeend begraafplaats van bijbelfiguren, is een bron van...

Marc Chagall

(1887-1985) Russisch-joods kunstenaar uit de twintigste eeuw. Betrekt christelijke symbolen in zijn kunst. Maakt kunstwerk met de kruisiging van Jezus als thema. Raakt binnen de joodse gemeenschap omstreden.   Geboren op 7 juli 1887 in Vitebsk (Wit-Rusland),...

Odessa-organisatie

Organisatie van voormalige SS-leden (“Organization der Ehemaligen SS-Angehörigen”). In 1946, na de Tweede Wereldoorlog, opgericht.   ‪Veel nazi’s zijn op dat moment al gevangengenomen. De organisatie zet zich in voor hun welzijn en heeft tevens hun...

Dutchbat in Libanon

Op verzoek van UNIFIL (United Nations Interim Forces in Lebanon) besluit de Nederlandse regering in 1979 een Nederlands bataljon naar Libanon te sturen. Opzet: de Israëlische aanvallen, die een jaar eerder begonnen waren, tegenhouden.   Vervanging Israël had als...

Ark des Verbonds

Angstaanjagend voorwerp uit de Hebreeuwse Bijbel ofwel het Oude Testament. Op mysterieuze manier verdwenen en nooit meer iets van vernomen. Spectaculair symbool van Gods aanwezigheid tussen de kinderen van Israël. Op bevel van Mozes bij de Sinaï vervaardigd. Antiek...

Seyss-Inquart

Arthur Seyss-Inquart (1892-1946) Duits-Oostenrijkse nazi-politicus. Treedt ook op in Nederland. Verantwoordelijk voor deportatie van Joden.   Seyss-Inquart wordt geboren op 22 juli 1892 in Stannern, Moravië. Hij gaat rechten studeren. Tijdens de Eerste...

Neurenbergse Wetten

Wetten, in september 1935 door de nazi’s aangenomen in het Duitse Neurenberg, met betrekking tot de Duitse joden.   Het huwelijk tussen jodenen burgers die Duits of aanverwant bloed hebben wordt verboden. Ook buitenechtelijke seksuele relaties tussen jodenen...

Jodendom

Het zowel religieuze als nationale erfgoed van de joden. Circa 2.500 jaar geleden ontstaan in een nomadenvolk. Midden tussen de Egyptische, Semitische en Soemerische volkeren.   Twee betekenissen Het woord heeft twee betekenissen. Het wordt gebruikt als...

Leopold Gleim

Hoofd van de Poolse Gestapo tijdens de Tweede Wereldoorlog.   Gleim houdt zich bezig met de ‘Judenfrage’ (de ‘Joodse kwestie’) in Polen en is verantwoordelijk voor de moord op veel Joden. Na de oorlog wordt Gleim, zelf niet aanwezig bij...