Oude Testament

-540 Het heilige boek van het Jodendom. De Tenach. Tevens het eerste deel van de christelijke Bijbel. Het wordt ook wel de Hebreeuwse (of Joodse) Bijbel genoemd.   De term Hebreeuwse Bijbel is vooral in gebruik bij academici en minder bij voorgangers en leken....

Kosjer (of: Kosher)

Term die binnen de binnen de Joodse religieuze traditie gebruikt wordt om goedgekeurd voedsel als ‘rein’ en eetbaar aan te merken. Het christendom hecht er geen waarde aan. De islam neemt de bijbelse opdracht over, zij het in aangepaste vorm.   (Ned....

Hemel

De geestelijke, onstoffelijke wereld, tegengesteld aan de aardse, de stoffelijke. Tevens tegenhanger van de hel. De hemel in religieuze betekenis wordt ook wel paradijs genoemd. De hemel is de plek waar ‘goedgelovigen’ (degenen die een plek in de hemel verdiend...

Amalek

De strijd van de Israëlieten tegen Amalek     Religieuze joden gebruiken het woord als symbool voor de strijd tegen de omringende volken. Ze baseren zich op de bijbeltekst die zegt dat de oorlog van God zal zijn tegen Amalek, van geslacht tot geslacht...

Tolerantie

Verdraagzaamheid tegenover andersdenkenden. Toverwoord voor een vreedzame samenleving.   Voor het woord bestaan twee andere betekenissen, die beide hier niet relevant zijn: a) de mate waarin geneesmiddelen worden verdragen, en b) de toelaatbare maatafwijking in...

Struma

1942 Schip dat gebruikt wordt voor Joodse ‘illegale’ emigratie naar Palestina tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wordt voor de kust van Turkije tot zinken gebracht. Een van de grootste maritieme rampen in WO2.   Joodse vluchtelingen uit Roemenië proberen met de...

Pentateuch

DE VIJF EERSTE BOEKEN VAN DE HEBREEUWSE BIJBEL (VOOR CHRISTENEN HET ‘OUDE TESTAMENT’): GENESIS, EXODUS, LEVITICUS, NUMERI EN DEUTERONOMIUM.   Woord (Uit het Grieks: penta = vijf). Samen vormen ze de basis voor het oorspronkelijk Joodse geloof, dat in grote lijnen...

Hatikwa

Volkslied van Israël.   Hatikwa is Hebreeuws voor ‘de hoop’. Het lied is in 1886 geschreven door Naphtali Herz Imber, een Britse dichter. De melodie is van Samuel Cohen, die zegt de melodie te hebben ontleend aan een Roemeens lied. Het lied is in 2004 in de...

God en communicatie

Hoe spreekt God met de mensen? Soms via engelen, soms via profeten. Een enkele keer rechtstreeks. Miljoenen mensen geloven dat de teksten van de heilige boeken rechtstreeks van God afkomstig zijn. Meestal worden boodschappen van God aan mensen overgebracht via...

Endlösung

Definitieve oplossing. Eindoplossing. Final solution. De uiteindelijke oplossing die Hitler bedacht voor de Joodse kwestie: uitroeiing.   Hitler was in zijn boek Mein Kampf (1924) al duidelijk geweest over hoe hij over Joden dacht. Aan de inhoud van het boek werd...

Egypte in Bijbel en Koran

-1800 In oude tijden buurland van Israël. En, zo blijkt uit spannende bijbelverhalen, vijand. Sinds 1948 opnieuw buur. Drie oorlogen verder voorkomt een vredesverdrag (1979) openlijke vijandelijkheden. Maar voor bijbelmensen opnieuw onveilig.   In de Hebreeuwse...

Communisme

Alle bezit en alle productiemiddelen in handen van alle mensen samen. Prachtige gedachte. In de praktijk onhaalbaar gebleken.   Plato (428-348 v. Chr.) werkt de communistische gedachte al uit in zijn boek De Staat. In het Nieuwe Testament van de Bijbel (50-100 n....

Zondeval

De slang is volgens de bijbel het listigste dier op aarde. Zo’n slimme slang verleidt volgens Genesis 3 de eerste vrouw op aarde, Eva. Ze wordt ertoe aangezet een verboden vrucht van een boom te plukken en er een hap uit te nemen. Zij verleidt haar man Adam, de...

Tien geboden

De Tien Woorden, de Decaloog, de Wet van Mozes. Voor de een de basis van alle moraal. Voor de ander achterhaalde onzin. Onuitputtelijke bron van discussie.     Argument In discussies over het conflict tussen Israël en zijn buurlanden blijkt dat de antieke...

Skull en Bones

Geheim Amerikaans genootschap met grote politieke macht. Opgericht in 1832. Bestaat exclusief uit ex-studenten van Yale University. Complottheorie of werkelijkheid? Welk verband is er met het Israëlisch-Palestijns conflict?   Relevantie Er zijn aanwijzingen dat...

Ramadan

Vastentijd voor moslims. Eén van de vijf plichten van de islam. Overdag niets. Na zonsondergang uitbundige maaltijden.   Moslims vieren de Ramadan in de negende maand van het islamitische maanjaar. Het feest geldt niet voor kinderen, zieken en zwangere...

MacDonald Witboek

Brits witboek uit 1939. Beperkt de immigratie van joden in Palestina. Ontkracht eerdere toezeggingen.   Maximum Het MacDonald witboek is vernoemd naar de Britse minister van Koloniën Malcolm MacDonald. Het verschijnt nadat de Woodheadcommissie heeft bepaald dat...

Doodstraf. Manieren om de straf te voltrekken

De menselijke fantasie schiet niet tekort als het erom gaat medemensen om zeep te helpen. Fusillade of vuurpeloton (doodschieten met een geweer). Kruisiging (Jezus). Steniging (overspelige vrouwen). Ophanging (Saddam Hoessein). Injectie met een dodelijk gif...

Zina

Overspel, ontucht, vreemdgaan. Islamitische term voor elke vorm van seksuele gemeenschap buiten het huwelijk. Met een bijbehorende strenge straf.   Zina is in de islam de op één na grootste zonde. Alleen shirk (d.w.z. iets of iemand toevoegen aan Allah; het...

Truman

Harry S. Truman (1884-1972) 32e president van de Verenigde Staten van Amerika (1945-1953).   Vraagt in 1945 aan Groot-Brittannië toegang tot Palestina voor 100.000 joden, maar Groot-Brittannië weigert uit angst voor een conflict met de Arabieren. Is in eerste...

Samaritanen

Gemeenschap in Samaria in Israël.   Noemen zichzelf Shomeriem. Worden als volk in de Bijbelgenoemd. In 722 v. Chr. worden tien stammen uit de streek verdreven. Dit zijn de stammen van Efraim en Manasse. Zij noemen zich het ware Israël. Er zijn echter ook stammen...

Peel-commissie

De Peel-commisie is een van de vele commissies die al vóór WO2 zijn ingesteld om het conflict tussen Arabieren en Joden op te lossen.   Augustus 1936. De Britse regering wenst de Arabische opstand tegen de Britse bezetting en de Joodse immigranten te onderzoeken....

Lenin

Vladimir Ilyich Lenin Eerste premier van de Sovjetunie. Oprichter van het Leninisme (communistische ideologie).   Echte naam: Ulyanov. Geboren op 22 april 1870 in het Russische Simbirsk. Zijn grootvader is een jood die zich bekeert tot het christendom. Maakt op...

Hemelvaartsdag

Feest- en vrije dag, midden in de week. Wordt gevierd in christendom en islam.   Christenen vieren op die dag de hemelvaart van Jezus Christus: http://www.hemelvaartsdag.nl/. Hemelvaartsdag valt altijd op een donderdag, veertig dagen na Pasen en tien dagen vóór...

Hebron

Meer dan 4.000 jaar oude stad in Judea, een gebied dat nu meestal wordt aangeduid als de Westoever van de Jordaan (ook: Westbank). Omstreden vanwege de er aanwezige heilige plaatsen. Vooral Machpela, vermeend begraafplaats van bijbelfiguren, is een bron van...

Marc Chagall

(1887-1985) Russisch-joods kunstenaar uit de twintigste eeuw. Betrekt christelijke symbolen in zijn kunst. Maakt kunstwerk met de kruisiging van Jezus als thema. Raakt binnen de joodse gemeenschap omstreden.   Geboren op 7 juli 1887 in Vitebsk (Wit-Rusland),...

Odessa-organisatie

Organisatie van voormalige SS-leden (“Organization der Ehemaligen SS-Angehörigen”). In 1946, na de Tweede Wereldoorlog, opgericht.   ‪Veel nazi’s zijn op dat moment al gevangengenomen. De organisatie zet zich in voor hun welzijn en heeft tevens hun...

Dutchbat in Libanon

Op verzoek van UNIFIL (United Nations Interim Forces in Lebanon) besluit de Nederlandse regering in 1979 een Nederlands bataljon naar Libanon te sturen. Opzet: de Israëlische aanvallen, die een jaar eerder begonnen waren, tegenhouden.   Vervanging Israël had als...

Ark des Verbonds

Angstaanjagend voorwerp uit de Hebreeuwse Bijbel ofwel het Oude Testament. Op mysterieuze manier verdwenen en nooit meer iets van vernomen. Spectaculair symbool van Gods aanwezigheid tussen de kinderen van Israël. Op bevel van Mozes bij de Sinaï vervaardigd. Antiek...

Seyss-Inquart

Arthur Seyss-Inquart (1892-1946) Duits-Oostenrijkse nazi-politicus. Treedt ook op in Nederland. Verantwoordelijk voor deportatie van Joden.   Seyss-Inquart wordt geboren op 22 juli 1892 in Stannern, Moravië. Hij gaat rechten studeren. Tijdens de Eerste...

Neurenbergse Wetten

Wetten, in september 1935 door de nazi’s aangenomen in het Duitse Neurenberg, met betrekking tot de Duitse joden.   Het huwelijk tussen jodenen burgers die Duits of aanverwant bloed hebben wordt verboden. Ook buitenechtelijke seksuele relaties tussen jodenen...

Jodendom

Het zowel religieuze als nationale erfgoed van de joden. Circa 2.500 jaar geleden ontstaan in een nomadenvolk. Midden tussen de Egyptische, Semitische en Soemerische volkeren.   Twee betekenissen Het woord heeft twee betekenissen. Het wordt gebruikt als...

Leopold Gleim

Hoofd van de Poolse Gestapo tijdens de Tweede Wereldoorlog.   Gleim houdt zich bezig met de ‘Judenfrage’ (de ‘Joodse kwestie’) in Polen en is verantwoordelijk voor de moord op veel Joden. Na de oorlog wordt Gleim, zelf niet aanwezig bij...

Gabriël

Aartsengel. Boodschapper van God. Verschijnt in de Hebreeuwse Bijbel aan Daniël en in de christelijke aan Zacharias en Maria. Volgens de islamitische traditie heeft hij Mohammed de Koran gedicteerd.   Gabriël ((of: Gavri’el (Hebr.), Gabrielus (Lat.), Jibrĩl,...

Arianisme

Jezus is niet God maar een op God lijkende mens. Stroming binnen het vroege christendom. Door het bestuur van de Kerk uiteindelijk als ketterij afgewezen. En met harde hand bestreden.   De naam is afgeleid van Arius (256?-336), de voorman van de denkrichting. De...

Nationalisme

Politieke filosofie. Saamhorigheidsgevoel tussen verschillende personen op basis van godsdienst, taal, cultuur, land van herkomst en afkomst.   Voorwaarden voor nationalisme zijn een gemeenschappelijke band in de vorm van geschiedenis, tradities, taal etc. en...

Israël en internationaal recht

2008 Israël en internationaal recht: Barbertje moet hangen. Auteur: Harrie Verbon (verschenen in De Internationale Spectator, jg 62 (2008), nr. 9, pp. 491-494.)   Degenen die de Palestijnse zaak een goed hart toedragen beroepen zich vaak op het “internationaal...

Adolf Hitler

Van ‘korporaal’ uit Oostenrijk tot dictator van Duitsland. Initiator van WO2 en Sjoa. Geliefd kindervriend. Gehaat massamoordenaar.   Hitler werd geboren op 20 april 1889 in het Oostenrijkse Braunau/Inn, als zoon van de douanebeambte Alois Hitler en zijn vrouw...

Tweestatenoplossing

Oplossing voor het conflict tussen de Israeli’s en de Palestijnen. Joodse staat en Palestijnse staat, naast elkaar.   Binnen deze oplossing erkennen beide volken elkaars bestaansrecht. De grenzen van Israël komen ongeveer overeen met de grenzen van 1967, voor de...

Terreur of verzet

Gewelddadige tegenstand tegen de heersende orde of de bestaande maatschappij. Treedt in de plaats van conventionele oorlogvoering. Vermoedelijk het grote probleem van de toekomst. De grens tussen terreur en verzet lijkt te vervagen.   Indeling Er bestaan...

De kruisiging van Jezus

Omstreden Bijbeltekst. Leidt tot haat, vervolging en moord. Mattheus 27 vers 25: de nieuwtestamentische Bijbeltekst die de verantwoordelijk voor de kruisiging van Jezus bij “heel het volk” van de Joden legt. De tekst leidt in de christelijke wereld...

Ismaël

Zoon van Abraham en Hagar. Wordt in het eerste bijbelboek (Genesis) beschreven. Heeft God het verbond ook met hem gesloten?   Sarai, de hoofdvrouw van Abraham, wil volgens het bijbelverhaal maar niet zwanger worden. Hagar, Abrahams slavin of bijvrouw, wordt wél...

HaShem

Term die orthodoxe joden gebruiken om God aan te duiden.   Binnen de orthodoxe joodse religie is de naam van God zo heilig, dat het noemen ervan ten strengste verboden is. Door het gebruik van de term HaShem tonen joden respect voor God, omdat zij zijn naam niet...

Onderduikers

Voornamelijk Joden, maar ook andere mensen, zoals leden van het verzet, die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers gezocht worden, maar zich schuilhouden om aan deportatie of executie te ontkomen.   Nadat de Duitsers Nederland in 1940 bezetten worden...

Goebbels

Dr. Paul Joseph Goebbels (1897 – 1945) Duits politicus. Kopstuk van de nazi-partij tijdens de Tweede Wereldoorlog.   Geboren op 29 oktober 1897 in Rheydt, als zoon van een katholieke boekhouder. Studeert literatuur en geschiedenis aan de universiteit van...

Eichmann

Adolf Eichmann Officier in het Duitse leger, de SS en de Gestapo. Verantwoordelijk voor de Endlösung (de vernietiging van Europese joden door de nazi’s) tijdens WO2. Gearresteerd in Buenos Aires. Berecht en opgehangen in Israël.   Eichmann is geboren op 19 maart...

Anti-judaïsme

Denkwijze die zich tegen de joodse religie richt. Wordt dikwijls gebruikt als dekmantel voor de term antisemitisme.   De filosofe Hannah Arendt brengt een sterk onderscheid aan tussen anti-judaïsme en antisemitisme. Ze gaat zover te stellen dat de beide termen...

Theocratie

Regeringsvorm waarbij de geestelijkheid in een land de macht heeft.   Binnen een theocratie wordt een god(de God van joden en christenen, of Allah, of nog een andere) als de belangrijkste gezaghebber beschouwd. De leiders van een land worden gezien als diens...

Rotskoepel (of: Koepel van de rots)

Arab.: Qubbat as-Sachra. Islamitisch heilig gebouw op de berg Moriah ofwel de Tempelberg. Religieus schrijn (dus niet te verwarren met de Al-Aksamoskee, die op hetzelfde terrein staat) met de befaamde met verguld koper beklede koepel (doorsnee ruim 20 meter). Het...

Haram

Alles wat Allah zijn volgelingen verboden heeft.    Haram is het tegenovergestelde van Halal. Halal gaat over alles wat Allah heeft goedgekeurd. Het is enigszins vergelijkbaar met het joodse woord kosjer. De christelijke wereld kent geen speciale religieuze...