Elvira, Synode van

306 Spraakmakende synode. Gehouden rond 300 n. Chr. in het Spaanse Eliberri, bij Granada. Begin van het Europese christelijke antisemitisme. Tijdens de synode in Elvira wordt het christenen verboden met Joden te trouwen, te leven en te eten. Plus een lange rij andere...

Eindtijd

Periode die volgens de christelijke traditie voorafgaat aan de (weder-) komst van Jezus Christus. ‘Dogma’ dat ook in de joodse en islamitische traditie een rol speelt. Maar met andere hoofdrolspelers.   Volgens de joodse religieuze traditie betekent...

Judeofobie

Angst (vrees, bang zijn) voor alles wat joods is. Bijzondere vorm van xenofobie (de angst voor vreemdelingen). Vorm van afkeer van joden of jodenhaat waarbij racistische en/of theologische elementen van het moderne antisemitisme ontbreken.   Leon Pinsker...

Gouden Poort

Oostelijke poort van Jeruzalem. Vanuit religieus standpunt van het grootste belang. Niet alleen in het verleden, maar ook in de – verre ? – toekomst. Symbool van onenigheid tussen drie religies.   In totaal heeft Jeruzalem acht poorten. De Gouden...

Protestantisme

Stroming binnen het christendom. Afsplitsing van de rooms-katholieke kerk.   Verzamelnaam voor bewegingen die zich tijdens de Hervorming (16e eeuw) afzetten tegen de katholieke kerk. Belangrijkste denkers zijn: Luther, Zwingli en Calvijn. Zetten zich vooral af...

Oude Testament

-540 Het heilige boek van het Jodendom. De Tenach. Tevens het eerste deel van de christelijke Bijbel. Het wordt ook wel de Hebreeuwse (of Joodse) Bijbel genoemd.   De term Hebreeuwse Bijbel is vooral in gebruik bij academici en minder bij voorgangers en leken....

Kosjer (of: Kosher)

Term die binnen de binnen de Joodse religieuze traditie gebruikt wordt om goedgekeurd voedsel als ‘rein’ en eetbaar aan te merken. Het christendom hecht er geen waarde aan. De islam neemt de bijbelse opdracht over, zij het in aangepaste vorm.   (Ned....

Hemel

De geestelijke, onstoffelijke wereld, tegengesteld aan de aardse, de stoffelijke. Tevens tegenhanger van de hel. De hemel in religieuze betekenis wordt ook wel paradijs genoemd. De hemel is de plek waar ‘goedgelovigen’ (degenen die een plek in de hemel verdiend...

Egypte in Bijbel en Koran

-1800 In oude tijden buurland van Israël. En, zo blijkt uit spannende bijbelverhalen, vijand. Sinds 1948 opnieuw buur. Drie oorlogen verder voorkomt een vredesverdrag (1979) openlijke vijandelijkheden. Maar voor bijbelmensen opnieuw onveilig.   In de Hebreeuwse...

Zondeval

De slang is volgens de bijbel het listigste dier op aarde. Zo’n slimme slang verleidt volgens Genesis 3 de eerste vrouw op aarde, Eva. Ze wordt ertoe aangezet een verboden vrucht van een boom te plukken en er een hap uit te nemen. Zij verleidt haar man Adam, de...

Doodstraf. Manieren om de straf te voltrekken

De menselijke fantasie schiet niet tekort als het erom gaat medemensen om zeep te helpen. Fusillade of vuurpeloton (doodschieten met een geweer). Kruisiging (Jezus). Steniging (overspelige vrouwen). Ophanging (Saddam Hoessein). Injectie met een dodelijk gif...

Hemelvaartsdag

Feest- en vrije dag, midden in de week. Wordt gevierd in christendom en islam.   Christenen vieren op die dag de hemelvaart van Jezus Christus: http://www.hemelvaartsdag.nl/. Hemelvaartsdag valt altijd op een donderdag, veertig dagen na Pasen en tien dagen vóór...

Marc Chagall

(1887-1985) Russisch-joods kunstenaar uit de twintigste eeuw. Betrekt christelijke symbolen in zijn kunst. Maakt kunstwerk met de kruisiging van Jezus als thema. Raakt binnen de joodse gemeenschap omstreden.   Geboren op 7 juli 1887 in Vitebsk (Wit-Rusland),...

Jodendom

Het zowel religieuze als nationale erfgoed van de joden. Circa 2.500 jaar geleden ontstaan in een nomadenvolk. Midden tussen de Egyptische, Semitische en Soemerische volkeren.   Twee betekenissen Het woord heeft twee betekenissen. Het wordt gebruikt als...

Gabriël

Aartsengel. Boodschapper van God. Verschijnt in de Hebreeuwse Bijbel aan Daniël en in de christelijke aan Zacharias en Maria. Volgens de islamitische traditie heeft hij Mohammed de Koran gedicteerd.   Gabriël ((of: Gavri’el (Hebr.), Gabrielus (Lat.), Jibrĩl,...

Arianisme

Jezus is niet God maar een op God lijkende mens. Stroming binnen het vroege christendom. Door het bestuur van de Kerk uiteindelijk als ketterij afgewezen. En met harde hand bestreden.   De naam is afgeleid van Arius (256?-336), de voorman van de denkrichting. De...

De kruisiging van Jezus

Omstreden Bijbeltekst. Leidt tot haat, vervolging en moord. Mattheus 27 vers 25: de nieuwtestamentische Bijbeltekst die de verantwoordelijk voor de kruisiging van Jezus bij “heel het volk” van de Joden legt. De tekst leidt in de christelijke wereld...

HaShem

Term die orthodoxe joden gebruiken om God aan te duiden.   Binnen de orthodoxe joodse religie is de naam van God zo heilig, dat het noemen ervan ten strengste verboden is. Door het gebruik van de term HaShem tonen joden respect voor God, omdat zij zijn naam niet...

Mohámmed

Grondlegger van de islam. (570-632 na Chr.) Stichter en Grote Profeet van de islam.   Profetische opdracht Mohammed is de zoon van een koopman. Hij is geboren in Mekka in 570 n. Chr. In 576 overlijdt zijn moeder. Hij ontwikkelt zich tot profeet, met als opdracht...

Allah

Arabische naam voor de godheid die moslims aanbidden. Over de vraag of joden, christenen en moslims dezelfde God aanbidden is veel verschil van mening. Vooral christelijke bronnen wijzen op grote verschillen.     Allah is de algemene aanduiding voor de God...

Christenen

Volgelingen van Jezus Christus. De naam christenen wordt voor het eerst gegeven in Antiochië (Handelingen 11:26). Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is van de Nederlanders van 18 jaar en ouder circa 60% kerkelijk en 21% kerks. De cijfers zijn als volgt...

Profeten

Sprekers voor God. Waarschuwen als God boos is op Zijn volk Israël. Of op andere volken.   Jodendom In de context van de Bijbel gaat het om een reeks boeken waarin Israëlitische profeten optreden als woordvoerder voor de God van Israël. Ze waarschuwen voor rampen...

Bijbel

Heilig boek van joden, christenen. Voor een deel ook van moslims. Oorsprong van het monotheïsme, het geloof in de God van Israël. <Grieks: biblia = boeken, meervoud van biblion (papyrusje, papier, geschrift, boek (-rol). Er zijn verschillen tussen de “joodse” of...

De rechtvaardige oorlog in historisch perspectief

De rechtvaardige oorlog in historisch perspectief. De ontwikkeling van concept en praktijk. Auteur: Jan Hoffenaar   De term ‘rechtvaardige oorlog’ roept dikwijls gemengde reacties op. ‘Rechtvaardig’ en ‘oorlog’ zijn woorden die wij in onze tijd niet meer...

Messias

Verlosser. De term is afgeleid van het Hebreeuwse masjiach en betekent letterlijk gezalfde. Volgens de christenen is de Messias al verschenen – in de persoon van Jezus. In het jodendom en een deel van de islam wordt hij nog verwacht.   In de Hebreeuwse...

Christendom

Grootste godsdienst op aarde. Gebaseerd op de leer van de Jood Jezus Christus. Verder uitgewerkt door de Joden Petrus en Paulus. Ook de evangelieschrijvers Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes zijn Joden. Voert niet alleen intern veel strijd, maar zet zich ook af tegen...

Pelgrimstocht

De pelgrimsreis (of pelgrimage) in de Abrahamitische of openbaringsgodsdiensten   1. Jodendom (circa 500 v. Chr. tot nu) De pelgrimage (of bedevaart) als geloofsplicht of hemelse opdracht is in de Joodse religie niet bekend. Toch zien veel Joden uit de diaspora...

Arabische wereld

Het Arabische volk. De Arabische landen. Noord-Afrika en het Arabisch schiereiland, tussen Afrika en Azië, links begrensd door de Rode Zee, rechts door de Perzische Golf en in het Noorden door Turkije. · De regio wordt ook wel aangeduid als de Levant, het...

Islam

Islam  Het geloof van de moslims. Ontstaan midden of eind 7e eeuw van onze westerse jaartelling. Basis: de openbaringen van Allah aan de grote profeet Mohámmed. Vastgelegd in een heilig boek: de Koran. Heilige steden: Mekka en Medina , beide in Saoedi-Arabië. Maar ook...

Diaspora

De ”omzwerving” van Joden in het buitenland. Gevolg van oorlog, bezetting en opstand. Joodse gelovigen zien er een straf van God voor afvalligheid in. Christenen herkennen er een zelf gevraagde straf in voor de christusmoord.   Het woord komt uit het...

Sabbatsreis

Term voor de afstand die een mens volgens de joodse wet op Sabbat mag lopen.   Maximum Joden geloofden dat het niet goed was om op Sabbat lange afstanden te reizen. Om die reden werd een maximum afstand ingesteld, die wordt aangeduid met de term sabbatsreis....

Bergrede (van Jezus)

Matteüs 5 1 Toen hij de mensenmassa zag, ging hij de berg op. Daar ging hij zitten met zijn leerlingen om zich heen. 2 Hij nam het woord en onderrichtte hen: 3 ‘Gelukkig wie nederig van hart zijn, want voor hen is het koninkrijk van de hemel. 4 Gelukkig de treurenden,...

Jeruzalem

Al meer dan 100 jaar conflictbron tussen (Palestijnse) Arabieren en Joden. Hoofdstad van de Joodse koninkrijken in de Bijbelse periode (rond 1000 v. Chr.). Daarmee ruim 3000 jaar de heilige hoofdstad van het jodendom. Ook christenen (vanaf kruisiging en hemelvaart van...

Varkens en apen

Discriminerende vergelijking van mensen met dieren. Niet alleen in de Koran, maar dagelijkse praktijk. Allah verandert mensen in varkens en apen. In sommige moskeeën wordt gepredikt dat Joden varkens en apen zijn. Christelijk kerkhervormer Maarten Luther noemt Joden...

Barabbas (of: Bar-Abbas)

Crimineel die leefde aan het begin van onze jaartelling. Werd volgens de Bijbelverhalen (N.T.) tegen Jezus afgeruild. De Romeinse Pontius Pilatus plaatste ‘het Joodse volk’ voor een dilemma. Het moest kiezen tussen Jezus Christus en Barabbas.   De verhalen over...

Bloedsprookje

Eeuwenoude, lugubere mythe over een Joods gebruik. Duikt steeds opnieuw op. Eeuwenlang in de wereld van de christenen. Maar (vooral sinds het ontstaan van de staat Israël) ook in die van de moslims.   Volgens het bloedsprookje (E: blood libel) hebben religieuze...

Archeologie

Oudheidkunde. In de afgelopen eeuwen is veel werk verzet om bewijsmateriaal aan te dragen. Niet alleen voor de verhalen uit de Bijbel, maar ook voor andere documenten uit de oudheid. Sinds de oprichting van de staat Israël spannen islamitische leiders zich in om de...

Jaartelling

De westerse wereld gebruikt de gregoriaanse jaartelling. Genoemd naar paus Gregorius XIII (1502-1585). Begint (ongeveer) bij de geboorte van Jezus Christus. Niet de enige jaartelling: er zijn heel wat alternatieven. Zowel in de joodse als de christelijke jaartelling...

Jehova’s Getuigen en de Holocaust

Godsdienstige stroming, gebaseerd op het christelijke geloof. Velen komen om in concentratiekampen van de nazi’s. Jehova´s Getuigen baseren hun geloof en levenswijze zuiver en alleen op de bijbel.  Aanhangers menen dat de bijbel geschreven is door mensen die...

Johannes

Schrijver van het gelijknamige evangelie. Vierde boek van de christelijke bijbel. Bevat teksten die tot Jodenhaat leiden.    Het evangelie van Johannes, het ‘vierde evangelie’, is vermoedelijk later geschreven dan Mattheüs, Marcus en Lucas. Het wijkt daar in...

Herodes de Grote

Koning over Palestina tussen 37 en 4 v. Chr., volgens de meeste bronnen dus ook op het moment dat Jezus geboren wordt. Foutje Het geboortejaar van Jezus is onderwerp van speculatie. Dat het verkeerd is berekend komt door een foutje bij het opstellen van onze huidige...

Herodes Antipas

Zoon van Herodes de Grote. Laat Johannes de Doper onthoofden. Stuurt Jezus door naar Pilatus.           Na zijn vaders dood krijgt hij de titel van tetrarch. Tetrarch Uit het Grieks: viervorst. Hij bestuurt een vierde deel van het rijk van zijn vader. Het woord...

Herodes Agrippa

Koning van Juda, van 41-44 na Christus. Hij gaf opdracht de christenen te vervolgen. Niet te verwarren met Herodes Antipas, onder wiens bewind Jezus Christus is gekruisigd (Handelingen 12:1-5).

Uitverkoren volk

1500 Volgens de Bijbel zijn de Joden Gods uitverkoren volk. De afstammelingen van Abraham, Izaak en Jacob moeten God aan de rest van de wereld bekendmaken. In ruil daarvoor bevrijdt God zijn volk van de slavernij in Egypte en krijgt het een eigen land. Hemelse...

Kanaän

Het land waar het allemaal om begonnen is: het aan Abraham beloofde land. Het land bestaat deels uit vruchtbare aarde en deels uit rots- of woestijnachtig terrein. In de Bijbel wordt het omschreven als “een land, overvloeiende van melk en honing”. Sommige...

Vervangingstheologie (of: substitutietheologie)

De door christelijke denkers ontwikkelde gedachte dat ”de Joden”, het oorspronkelijke volk Israël, als uitverkoren volk door God zou zijn vervangen door de Kerk, d.w.z. de vanuit Rome bestuurde rooms-katholieke kerk.     Volgens de aanhangers van...

Antisemitisme – oorzaken

Antisemitisme (= Jodenhaat) kent tientallen oorzaken. Met een gezamenlijk kenmerk: ze zijn niet of nauwelijks met feiten te onderbouwen. Religieuze concurrentie Christendom  Bovenaan de lijst staat de al twintig eeuwen durende stelselmatige anti-joodse propaganda in...

Abraham

Met dank overgenomen van http://slideplayer.com/slide/6861425/ Rijke Mesopotamische (Arabische) boer. Krijgt de hemelse opdracht naar het Beloofde Land te verhuizen. Stamvader en daarmee wellicht veroorzaker van het conflict tussen Joden en Palestijnse Arabieren....

Golan

1967 Strategisch gelegen bergketen in Noord-Israël.  Belangrijke conflictbron tussen Israël en Arabisch buurland Syrië.  Door de Britten doorgeschoven aan de Fransen.  Door Israël geannexeerd. De bergketen is circa 70 km lang en 25 km breed en ligt ten noordoosten van...

Palestijnen

  Vóór 1967 werden alle inwoners van Palestina, dus ook de joodse en christelijke, als Palestijnen aangeduid. Vanaf de bezetting door Israël geldt de naam alleen voor de Arabische inwoners van de Palestijnse gebieden. Arafat maakte er een volk van. Dat zich verzet...