Boeddhisme

-600 Aziatische religie. Ontstaan in India, in de 6e eeuw v. Chr. Geldt als meest vreedzame onder de godsdiensten en telt vandaag rond de vierhonderd miljoen volgelingen.   Het boeddhisme wordt beschouwd als één van de vijf wereldgodsdiensten. Daaronder vallen...

Ismaël

Zoon van Abraham en Hagar. Wordt in het eerste bijbelboek (Genesis) beschreven. Heeft God het verbond ook met hem gesloten?   Sarai, de hoofdvrouw van Abraham, wil volgens het bijbelverhaal maar niet zwanger worden. Hagar, Abrahams slavin of bijvrouw, wordt wél...

Kalifaat

Arabisch-islamitische regeringsvorm. Volgens fundamentalistische moslims te verkiezen boven de democratie.   Afgeleid van het Arabische woord chalifa (khalifa): opvolger, plaatsvervanger. Aan het hoofd ervan staat de kalief. Hij wordt beschouwd als opvolger van...

Hudna

Oude Arabische stamgewoonte en term, die staakt-het-vuren of rust en kalmte betekent. Hudna is de naam voor de eerste stap in een verzoeningsproces en stamt uit de tijd van voor de islam.   De term komt in 2001 en 2003 in het nieuws. Het gaat om een voorgenomen...

Bernhard Bender

Tijdens de Tweede Wereldoorlog de rechterhand van Himmler. Evenals vele andere voormalige nazi´s vindt hij na de oorlog met behulp van het Odessa-netwerk een nieuw onderkomen in Egypte. Hij neemt de nieuwe naam Ibn Salem aan en krijgt een functie als kolonel binnen...

Mohámmed

Grondlegger van de islam. (570-632 na Chr.) Stichter en Grote Profeet van de islam.   Profetische opdracht Mohammed is de zoon van een koopman. Hij is geboren in Mekka in 570 n. Chr. In 576 overlijdt zijn moeder. Hij ontwikkelt zich tot profeet, met als opdracht...

Allah

Arabische naam voor de godheid die moslims aanbidden. Over de vraag of joden, christenen en moslims dezelfde God aanbidden is veel verschil van mening. Vooral christelijke bronnen wijzen op grote verschillen.     Allah is de algemene aanduiding voor de God...

Socialisme

Sociaal, politiek en economisch systeem. Gebaseerd op het principe dat alle mensen gelijk zijn en dezelfde kansen hebben. Socialisme houdt in dat productiemiddelen ook gelijk onder de mensen verdeeld moeten worden. Dit betekent dat de bestaande eigendomsverhoudingen...

Christenen

Volgelingen van Jezus Christus. De naam christenen wordt voor het eerst gegeven in Antiochië (Handelingen 11:26). Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is van de Nederlanders van 18 jaar en ouder circa 60% kerkelijk en 21% kerks. De cijfers zijn als volgt...

Izaäk

Izaäk Tweede aartsvader. Zoon van aartsvader Abraham en zijn vrouw Sara. Vader van Ezau en Jakob. Bijna dodelijk slachtoffer van een geloofstest.     (of: Izak, Izaak, Isaac (E.), Yitzchak, Jitschak (Hebr.), Ishâq (Arab.) Aartsvader Abraham en zijn vrouw...

Profeten

Sprekers voor God. Waarschuwen als God boos is op Zijn volk Israël. Of op andere volken.   Jodendom In de context van de Bijbel gaat het om een reeks boeken waarin Israëlitische profeten optreden als woordvoerder voor de God van Israël. Ze waarschuwen voor rampen...

Koeraisjieten

Koeraisjieten De grote profeet van de islam, Mohammed, zou een afstammeling zijn van deze Arabische clan. De stam zou vernoemd zijn naar de haaien in de wateren die het Arabisch schiereiland omsluiten.   Economisch belang Vanaf het einde van de vierde eeuw...

De rechtvaardige oorlog in historisch perspectief

De rechtvaardige oorlog in historisch perspectief. De ontwikkeling van concept en praktijk. Auteur: Jan Hoffenaar   De term ‘rechtvaardige oorlog’ roept dikwijls gemengde reacties op. ‘Rechtvaardig’ en ‘oorlog’ zijn woorden die wij in onze tijd niet meer...

Medina

Heilige stad van de moslims. Islamitische heilige stad in Saoedi-Arabië. Bedevaartsoord voor moslims. Verboden voor niet-moslims. In de tijd van Mohammed was de stad bekend onder de naam Jatrib (of: Yatrib, Yathrib). Nadat Mohammed uit Mekka naar Jathrib was...

Messias

Verlosser. De term is afgeleid van het Hebreeuwse masjiach en betekent letterlijk gezalfde. Volgens de christenen is de Messias al verschenen – in de persoon van Jezus. In het jodendom en een deel van de islam wordt hij nog verwacht.   In de Hebreeuwse...

Kaaba

Eeuwenoud stenen gebouw in de grote moskee van de heilige stad Mekka. Belangrijkste heiligdom van de islam. Bevat steen uit de hemel. Jaarlijks voorwerp van aanbidding door honderdduizenden pelgrims.   Letterlijk woordbetekenis: “kubus”. De Kaaba is een bouwwerk...

Tsjetsjenië

onafhankelijkheidsstrijd; van 1991 tot vandaag   Inzet van het confict en betrokken partijen In Tsjetsjenië strijden islamitische rebellen voor de onafhankelijkheid van de voormalige Sovjet-deelstaat. De Russen zijn echter niet bereid het land die...

Iran

Moderne benaming voor de Islamitische Republiek Perzië.   Oppervlakte 1.648.000 km2 = 47 x Nederland. Aantal inwoners: 69 miljoen. Hoofdstad: Teheran (1996: 6,7 miljoen inwoners). Staatshoofd: van 3 augustus 1997 tot juni 2005 de gematigde Mohammed Khatami....

Afghanistan (westerse bezetting)

Islamitische staat in Zuid-Azië. Grenst aan Pakistan, Iran, China, Oezbekistan, Tadzjikistan en Turkmenistan. Onder bezetting van buitenlandse mogendheden: eerst de Russen, daarna het Westen.   Tot de islam in de zevende eeuw naar het land kwam, was Afghanistan...

Pelgrimstocht

De pelgrimsreis (of pelgrimage) in de Abrahamitische of openbaringsgodsdiensten   1. Jodendom (circa 500 v. Chr. tot nu) De pelgrimage (of bedevaart) als geloofsplicht of hemelse opdracht is in de Joodse religie niet bekend. Toch zien veel Joden uit de diaspora...

Monotheïsme

De godsdienstvorm monotheïsme heeft als kenmerk dat slechts één god wordt aanbeden. Tegenhanger is het polytheïsme, waarbinnen altijd sprake is van meerdere goden. Monotheïsme is niet hetzelfde als monolatrie. Daarbij is sprake van meerdere goden, maar men aanbidt er...

Besnijdenis

Chirurgische ingreep waarbij de voorhuid van de penis, die de eikel bedekt, verwijderd wordt. De medische term ervoor is circumcisie. Werd al in de antieke oudheid toegepast – als verbondsteken.   Oorsprong Besnijdenis vindt plaats binnen bepaalde religies...

Arabische wereld

Het Arabische volk. De Arabische landen. Noord-Afrika en het Arabisch schiereiland, tussen Afrika en Azië, links begrensd door de Rode Zee, rechts door de Perzische Golf en in het Noorden door Turkije. · De regio wordt ook wel aangeduid als de Levant, het...

Islam

Islam  Het geloof van de moslims. Ontstaan midden of eind 7e eeuw van onze westerse jaartelling. Basis: de openbaringen van Allah aan de grote profeet Mohámmed. Vastgelegd in een heilig boek: de Koran. Heilige steden: Mekka en Medina , beide in Saoedi-Arabië. Maar ook...

Moslimfundamentalisme (of: moslimextremisme, islamisme)

In ons land veel gebruikte term voor het wellicht correctere islamisme.  Lang niet alle islamitische critici zijn het eens met het geweld dat islamisten (d.w.z. fanatieke religieus-fundamentalistische moslims) propageren om het Westen tot een meer bij de Koran...

Salafisme

Extremistische moslimbeweging. Wordt tot de meest radicale gerekend.   Woordbetekenis De naam komt van het woord Salaf (voorganger), waarmee de volgelingen van de profeet Mohammed bedoeld worden. De stroming wordt ook wel wahhabisme (of: wahabisme, wahabieten,...

Zoroaster (of: Zarathustra, Zaratoestra)

-900 Profeet uit het antieke Midden-Oosten, geboren in Azerbeidjan (in het noorden van Perzië). Stichter van Perzië (het huidige Iran). In het Grieks wordt hij Zoroaster genoemd. Het is onduidelijk wanneer de profeet geleefd heeft. De schattingen lopen uiteen van de...

Jeruzalem

Al meer dan 100 jaar conflictbron tussen (Palestijnse) Arabieren en Joden. Hoofdstad van de Joodse koninkrijken in de Bijbelse periode (rond 1000 v. Chr.). Daarmee ruim 3000 jaar de heilige hoofdstad van het jodendom. Ook christenen (vanaf kruisiging en hemelvaart van...

Nostra Aetate

  Op 28 oktober 1965 publiceerde het Tweede Vaticaans Concilie (paus Paulus VI) een opzienbarend document. Titel: Nostra Aetate. Het legt de nieuwe houding van de Kerk tegenover andere godsdiensten vast. Belangrijke stap in de veranderende verhouding tussen...

Varkens en apen

Discriminerende vergelijking van mensen met dieren. Niet alleen in de Koran, maar dagelijkse praktijk. Allah verandert mensen in varkens en apen. In sommige moskeeën wordt gepredikt dat Joden varkens en apen zijn. Christelijk kerkhervormer Maarten Luther noemt Joden...

Kleding en religie

Kleding en religie. Een onderwerp dat steeds vaker in het nieuws opduikt. De laatste jaren is het vooral religieus geinspireerde kledij van  moslima’s die veel stof doet opwaaien. Niet alleen boerka en nikaab, maar ook de boerkini noopt sommige regeringen tot ...

Democide: massamoord op staatsbevel

De term stamt uit het Grieks en betekent letterlijk ‘moord op een volk’. Het verschil met genocide is dat democide niet gericht is op een etnische groepering, maar op bijvoorbeeld politieke groepen. Het woord werd voor het eerst gebruikt door de in 2014 overleden...

Doodstraf door terreur

‘Geradicaliseerde’ burgers matigen zich het recht aan andere burgers de doodstraf te geven. Soms treft het een bekende, soms één of meer willekeurige voorbijgangers, soms specifiek gericht tegen Joodse medeburgers. Moord en doodslag is van alle tijden en...

Democratie

Vorm van staatsinrichting die te vinden is in de moderne westerse wereld. Gebaseerd op de wil van het volk en gelijk- (waardig-) heid. Staat lijnrecht tegenover de dictatuur, waarin de leider en zijn trawanten het voor het zeggen hebben. Of tegenover theocratie, waar...

Migratie

Immigratie, emigratie. Het ene land verlaten en in een ander land opnieuw beginnen. Volksverhuizingen komen in alle eeuwen voor, op kleine of grote schaal en in allerlei varianten. Niet alleen binnen Europa, van Europa naar Amerika en Australië, maar ook – en veel...

Turkije

Republiek op de grens tussen Europa en Azië. Eeuwenlang heer en meester in het Midden-Oosten. Pleegt genocide op Armeense minderheid. Onderdrukt Koerdische minderheid. Kandidaat-lid van de Europese Unie.   Profiel De Turken stammen af van volkeren uit...

Straatsburg

Straatsburg, Strassburg, Strasbourg. Stad, nu in Frankrijk, eerder in Duitsland. Vestigingsplaats van verschillende overheidsinstellingen van de Europese Unie.  Stad van verzoening en wederzijds begrip. Maar ook toneel van een klassieke uiting van antisemitisme: een...

Seldjoeken

Seldjoeken (of: Seldsjoeken, Seltsjoeken) 1098 Turkse veroveraars tussen de 9e en 13e eeuw.   Vernoemd naar stamvader Seldjoek, die leeft in het midden van de tiende eeuw. Nemen de islam als godsdienst aan. Onderwerpen in de elfde en twaalfde eeuw vanuit Turkije...

Druzen

Druzen (of: Droezen) Het woord stamt van het Arabische durzi. De naam is afgeleid van die van de stichter, Muhammad bin Ismail Nashtakin ad-Darazi (†1019). Volk en religieuze sekte, verspreid over Libanon (250.000), Syrië (260.000) en enkele plaatsen in Noord-Israël...

Moriscos

Moslims die zich tot het christendom bekeerd hebben. Vrijwillig of onder dwang. Het woord is afgeleid van het woord moor, waarmee de moslims in Spanje aangeduid werden. Moriscos, dat letterlijk ‘moortjes’ betekent is de naam die de Spanjaarden aan de tot het...

Granada

Stad in het zuiden van Spanje, Andalusië. Hoofdstad van de gelijknamige provincie. Eeuwenlang van het Islamitische Rijk in Europa.   Granada ligt aan de voet van de Sierra Nevada en telt ruim 230.000 inwoners. In 711 vallen de Moren Spanje binnen. Cordoba wordt...

Verlichting

(afbeelding: Voltaire: vader van Verlichting én Revolutie) Politiek en filosofisch denkkader dat tussen circa 1650 en 1800 voor omwenteling zorgt. De Westerse Verlichting ontwikkelt zich ongeveer vanaf het midden van de zeventiende eeuw tot aan de Franse Revolutie van...

Sjahaada

Of: Sjahãda, Shahada. De geloofsbelijdenis van de moslims. Belangrijkste van de vijf zuilen van de islam. ‘Er is geen God buiten Allah, en Mohámmed is zijn profeet’. Het is een vers uit de Koran, dat de moslim meerdere malen in zijn gebed opzegt. De buitenstaander die...

Sharia

Islamitische wet. Gebaseerd op uitspraken van islamitische religieuze leiders. In de westerse wereld fel omstreden. Het Europese hof voor de rechten van de mens heeft zich er al in 2003 over uitgesproken.  Ook: sjaria, sjar; de wet van de islam, ‘het pad naar de...

Fundamentalisme

  Denk- en gedragswijze. Meestal religieus getint. Geeft toe aan de wens of behoefte, andersdenkenden de eigen wil op te leggen. In die zin het tegenovergestelde van tolerantie.  Terug naar de basis Het verschijnsel is niet, zoals na ‘9/11’ veel wordt gedacht, typisch...

Faisal (of: Feisal)

Koning van Saoedi-Arabië van 1964 tot 1975. Verantwoordelijk voor enorme modernisering.Veroorzaakt de oliecrisis van 1973. Bedoeld als boycot tegen landen die Israël helpen. Heeft Saoedi-Arabië gouden tijden gebracht.   Officiële naam: Faisal ibn Abdul Aziz al...

Kruisvaarders

Slag bij Askalon tussen de Saracenen en de kruisvaarders, Jan Luyken Deelnemers aan de kruistochten in de Middeleeuwen. De eerste kruistocht heeft plaats in 1096. Doel van de kruisvaarders is het heilige graf in Jeruzalem te beschermen. Het woord kruisvaarders is...

Hassan al-Banna

(1906-1949) Egyptisch islamitisch denker. Oprichter van de Moslimbroederschap. Belangrijke voorloper van het islamisme, de ‘politieke’ (lees: fundamentalistische) variant van de islam. Islam als basis Al tijdens zijn jeugd raakt Hassan al-Banna, die in het Egyptische...

Apartheid

Rassenscheiding, gebaseerd op huidkleur.  (>Latijn: segregatie; afzondering, afscheiding, ontmenging).  Oorspronkelijk verwijt aan Zuid-Afrika. Volgens Israëlcritici ook van toepassing op Israël. Het woord is van oorsprong Nederlands en ontstaan in Zuid-Afrika. Het...

Protocollen van de Wijzen van Sion

1903 Antisemitisch geschrift dat in 1903 in Rusland opduikt. Stelt de Joodse leiders van die tijd in een kwaad daglicht. Wordt nog dagelijks door een miljoenenpubliek gelezen, vooral in de Arabische wereld. Schadelijk Het smaadschrift heeft in de ruim 100 jaar van...