Bergrede

Verzameling uitspraken van Jezus. Gedaan op een berg in het toenmalige land Israël. De Bergrede vertegenwoordigt volgens veel theologen de grondgedachte van het oorspronkelijke christendom. Erin vervat zijn onder meer de zaligsprekingen, de roemruchte uitspraak over...

Christenen in de Arabische wereld

Net als de beide andere “monotheïstische” of “abrahamitische” religies, het jodendom en de islam, is het christendom in het Midden-Oosten ontstaan. Vanaf het begin hebben in de Arabische wereld christenen gewoond. Na de opkomst van de islam, vanaf de 8e eeuw na...

Vaticaan

Zetel van de rooms-katholieke kerk. ‘De Heilige Stoel’. Het domein van de Pausen.   Neemt na de val het Romeinse Rijk in de 4e eeuw na Chr. de wereldlijke en politieke macht in Europa over. Binnen de christelijke dogmatiek ontstaat honderd jaar na de...

Reformatie

Kerkhervorming in de zestiende eeuw in Europa. Maakt een eind aan de vervolgingen van de rooms-katholieke kerk. Religieus conflict De Reformatie, die ook wel Hervorming wordt genoemd, staat onder leiding van Maarten Luther en Johannes Calvijn. De Rooms-katholieke kerk...

Theodor Herzl

(1860-1904). Joods journalist. Grondlegger van het politieke zionisme. Met zijn boek Der Judenstaat begint de geschiedenis van het zionisme. Velen eren hem als feitelijke stichter van de staat Israël. Anderen verachten hem erom.  Antisemitisme en emigratie Herzl is...

Falangisten

(<Falanx: een van oorsprong Grieks woord, is vooral een militaire term. Het betreft een slagorde van zwaarbewapende en dicht aaneengesloten soldaten, die geperfectioneerd is door de Macedoniërs. Het woord zelf is waarschijnlijk beeldspraak: men vermoedt dat de...

Elvira, Synode van

306 Spraakmakende synode. Gehouden rond 300 n. Chr. in het Spaanse Eliberri, bij Granada. Begin van het Europese christelijke antisemitisme. Tijdens de synode in Elvira wordt het christenen verboden met Joden te trouwen, te leven en te eten. Plus een lange rij andere...

Judeofobie

Angst (vrees, bang zijn) voor alles wat joods is. Bijzondere vorm van xenofobie (de angst voor vreemdelingen). Vorm van afkeer van joden of jodenhaat waarbij racistische en/of theologische elementen van het moderne antisemitisme ontbreken.   Leon Pinsker...

Oude Testament

-540 Het heilige boek van het Jodendom. De Tenach. Tevens het eerste deel van de christelijke Bijbel. Het wordt ook wel de Hebreeuwse (of Joodse) Bijbel genoemd.   De term Hebreeuwse Bijbel is vooral in gebruik bij academici en minder bij voorgangers en leken....

Kosjer (of: Kosher)

Term die binnen de binnen de Joodse religieuze traditie gebruikt wordt om goedgekeurd voedsel als ‘rein’ en eetbaar aan te merken. Het christendom hecht er geen waarde aan. De islam neemt de bijbelse opdracht over, zij het in aangepaste vorm.   (Ned....

Hemel

De geestelijke, onstoffelijke wereld, tegengesteld aan de aardse, de stoffelijke. Tevens tegenhanger van de hel. De hemel in religieuze betekenis wordt ook wel paradijs genoemd. De hemel is de plek waar ‘goedgelovigen’ (degenen die een plek in de hemel verdiend...

Tolerantie

Verdraagzaamheid tegenover andersdenkenden. Toverwoord voor een vreedzame samenleving.   Voor het woord bestaan twee andere betekenissen, die beide hier niet relevant zijn: a) de mate waarin geneesmiddelen worden verdragen, en b) de toelaatbare maatafwijking in...

Pentateuch

DE VIJF EERSTE BOEKEN VAN DE HEBREEUWSE BIJBEL (VOOR CHRISTENEN HET ‘OUDE TESTAMENT’): GENESIS, EXODUS, LEVITICUS, NUMERI EN DEUTERONOMIUM.   Woord (Uit het Grieks: penta = vijf). Samen vormen ze de basis voor het oorspronkelijk Joodse geloof, dat in grote lijnen...

God en communicatie

Hoe spreekt God met de mensen? Soms via engelen, soms via profeten. Een enkele keer rechtstreeks. Miljoenen mensen geloven dat de teksten van de heilige boeken rechtstreeks van God afkomstig zijn. Meestal worden boodschappen van God aan mensen overgebracht via...

Egypte in Bijbel en Koran

-1800 In oude tijden buurland van Israël. En, zo blijkt uit spannende bijbelverhalen, vijand. Sinds 1948 opnieuw buur. Drie oorlogen verder voorkomt een vredesverdrag (1979) openlijke vijandelijkheden. Maar voor bijbelmensen opnieuw onveilig.   In de Hebreeuwse...

Doodstraf. Manieren om de straf te voltrekken

De menselijke fantasie schiet niet tekort als het erom gaat medemensen om zeep te helpen. Fusillade of vuurpeloton (doodschieten met een geweer). Kruisiging (Jezus). Steniging (overspelige vrouwen). Ophanging (Saddam Hoessein). Injectie met een dodelijk gif...

Hemelvaartsdag

Feest- en vrije dag, midden in de week. Wordt gevierd in christendom en islam.   Christenen vieren op die dag de hemelvaart van Jezus Christus: http://www.hemelvaartsdag.nl/. Hemelvaartsdag valt altijd op een donderdag, veertig dagen na Pasen en tien dagen vóór...

Ark des Verbonds

Angstaanjagend voorwerp uit de Hebreeuwse Bijbel ofwel het Oude Testament. Op mysterieuze manier verdwenen en nooit meer iets van vernomen. Spectaculair symbool van Gods aanwezigheid tussen de kinderen van Israël. Op bevel van Mozes bij de Sinaï vervaardigd. Antiek...

Gabriël

Aartsengel. Boodschapper van God. Verschijnt in de Hebreeuwse Bijbel aan Daniël en in de christelijke aan Zacharias en Maria. Volgens de islamitische traditie heeft hij Mohammed de Koran gedicteerd.   Gabriël ((of: Gavri’el (Hebr.), Gabrielus (Lat.), Jibrĩl,...

Arianisme

Jezus is niet God maar een op God lijkende mens. Stroming binnen het vroege christendom. Door het bestuur van de Kerk uiteindelijk als ketterij afgewezen. En met harde hand bestreden.   De naam is afgeleid van Arius (256?-336), de voorman van de denkrichting. De...

De kruisiging van Jezus

Omstreden Bijbeltekst. Leidt tot haat, vervolging en moord. Mattheus 27 vers 25: de nieuwtestamentische Bijbeltekst die de verantwoordelijk voor de kruisiging van Jezus bij “heel het volk” van de Joden legt. De tekst leidt in de christelijke wereld...

Ismaël

Zoon van Abraham en Hagar. Wordt in het eerste bijbelboek (Genesis) beschreven. Heeft God het verbond ook met hem gesloten?   Sarai, de hoofdvrouw van Abraham, wil volgens het bijbelverhaal maar niet zwanger worden. Hagar, Abrahams slavin of bijvrouw, wordt wél...

HaShem

Term die orthodoxe joden gebruiken om God aan te duiden.   Binnen de orthodoxe joodse religie is de naam van God zo heilig, dat het noemen ervan ten strengste verboden is. Door het gebruik van de term HaShem tonen joden respect voor God, omdat zij zijn naam niet...

Anti-judaïsme

Denkwijze die zich tegen de joodse religie richt. Wordt dikwijls gebruikt als dekmantel voor de term antisemitisme.   De filosofe Hannah Arendt brengt een sterk onderscheid aan tussen anti-judaïsme en antisemitisme. Ze gaat zover te stellen dat de beide termen...

Farao’s

Egyptische leiders tussen 3000 en 500 v. Chr. Spelen een sleutelrol in de geschiedenis (of, volgens sommige historici: mythologie) van het volk Israël. Een onbekende farao komt onzacht in botsing met Mozes, de man die het slavenvolk uit Egypte weet te krijgen....

Mohámmed

Grondlegger van de islam. (570-632 na Chr.) Stichter en Grote Profeet van de islam.   Profetische opdracht Mohammed is de zoon van een koopman. Hij is geboren in Mekka in 570 n. Chr. In 576 overlijdt zijn moeder. Hij ontwikkelt zich tot profeet, met als opdracht...

Allah

Arabische naam voor de godheid die moslims aanbidden. Over de vraag of joden, christenen en moslims dezelfde God aanbidden is veel verschil van mening. Vooral christelijke bronnen wijzen op grote verschillen.     Allah is de algemene aanduiding voor de God...

Socialisme

Sociaal, politiek en economisch systeem. Gebaseerd op het principe dat alle mensen gelijk zijn en dezelfde kansen hebben. Socialisme houdt in dat productiemiddelen ook gelijk onder de mensen verdeeld moeten worden. Dit betekent dat de bestaande eigendomsverhoudingen...

Maronieten

Volgelingen van Maron, een christelijke Syrische kluizenaar. Uit Aleppo, begin van de 5e eeuw n. Chr.   Scheiding van wegen Ter herinnering aan Maron stichten zijn volgelingen bij Hama aan de rivier de Orontes een klooster: Beth Maron. Door de Arabische...

Christenen

Volgelingen van Jezus Christus. De naam christenen wordt voor het eerst gegeven in Antiochië (Handelingen 11:26). Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is van de Nederlanders van 18 jaar en ouder circa 60% kerkelijk en 21% kerks. De cijfers zijn als volgt...

Izaäk

Izaäk Tweede aartsvader. Zoon van aartsvader Abraham en zijn vrouw Sara. Vader van Ezau en Jakob. Bijna dodelijk slachtoffer van een geloofstest.     (of: Izak, Izaak, Isaac (E.), Yitzchak, Jitschak (Hebr.), Ishâq (Arab.) Aartsvader Abraham en zijn vrouw...

Profeten

Sprekers voor God. Waarschuwen als God boos is op Zijn volk Israël. Of op andere volken.   Jodendom In de context van de Bijbel gaat het om een reeks boeken waarin Israëlitische profeten optreden als woordvoerder voor de God van Israël. Ze waarschuwen voor rampen...

Bijbel

Heilig boek van joden, christenen. Voor een deel ook van moslims. Oorsprong van het monotheïsme, het geloof in de God van Israël. <Grieks: biblia = boeken, meervoud van biblion (papyrusje, papier, geschrift, boek (-rol). Er zijn verschillen tussen de “joodse” of...

Moskee

Plaats van religieuze samenkomst van moslims. Min of meer vergelijkbaar met de synagoge van de joden en het kerkgebouw van de christenen.     Bijzondere eisen De naam is via het Spaanse mesquita (mezquita) afgeleid van het Arabische masdjid, plek van...

Gebedsriemen

Hebreeuws: Tefilin (of tefilien, tefillien). Oeroud gebruik in de Joodse religieuze orthodoxie. Wordt nog dagelijks in praktijk gebracht.   Het dragen ervan is een op de Hebreeuwse Bijbel (door christenen het Oude Testament genoemd) gebaseerd gebod: 4 ¶ Luister,...

Joodse Lobby deel 1: algemene informatie

Belangengroep van Joden in de Verenigde Staten van Amerika. Zou doorslaggevende invloed uitoefenen op het regeringsbeleid van diverse ”administrations”, vooral van die na Eisenhower. De macht ervan is onderwerp van veel speculatie. De commentaren variëren...

De rechtvaardige oorlog in historisch perspectief

De rechtvaardige oorlog in historisch perspectief. De ontwikkeling van concept en praktijk. Auteur: Jan Hoffenaar   De term ‘rechtvaardige oorlog’ roept dikwijls gemengde reacties op. ‘Rechtvaardig’ en ‘oorlog’ zijn woorden die wij in onze tijd niet meer...

Franklin ter Horst

Geeft commentaar op het conflict, gebaseerd op de Bijbel. Sterk pro-Israël.   Ter Horst publiceert artikelen over bijbelse onderwerpen en de conflictsituatie in Israël. In een artikel op zijn website beschuldigt hij de Europese leiders ervan, “langs de weg van...

Discriminatie

Onderscheid maken of verschillen vaststellen tussen mensen. Met het doel, mensen in gelijke gevallen ongelijk te behandelen.   Het woord komt van het Latijnse discriminare, dat ‘onderscheid maken’ of ‘scheiden’ betekent. Ongelijk behandelen gebeurt op grond van...

Messias

Verlosser. De term is afgeleid van het Hebreeuwse masjiach en betekent letterlijk gezalfde. Volgens de christenen is de Messias al verschenen – in de persoon van Jezus. In het jodendom en een deel van de islam wordt hij nog verwacht.   In de Hebreeuwse...

Christendom

Grootste godsdienst op aarde. Gebaseerd op de leer van de Jood Jezus Christus. Verder uitgewerkt door de Joden Petrus en Paulus. Ook de evangelieschrijvers Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes zijn Joden. Voert niet alleen intern veel strijd, maar zet zich ook af tegen...

De godengalerij- of de verdwijning van hemelse krachten

De geschiedenis herbergt duizenden godennamen. Iedere cultuur, ieder volk koesterde zijn eigen godengalerij. De hemelse krachten hebben elkaar eeuwenlang heftig beconcurreerd. Wie waren die andere goden en wat is er van ze over? Mensen hebben vermoedelijk vanaf het...

E.T.A.

Euskadi Ta Askatasuna; ‘Baskenland en Vrijheid’. De ETA is de gewapende Baskische afscheidingsbeweging die door middel van terreur (of verzets-) daden tracht haar doel te bereiken: onafhankelijkheid voor het Spaanse Baskenland. Baskenland is een van de 17...

Soedan

Soedan (vnl. de provincie Darfoer)   Grootste land van Afrika, ten zuiden van Libië en Egypte. Al vanaf 1954 woedt hier een burgeroorlog tussen het Arabisch/islamitische Noorden en rebellenlegers in het Zuiden. Volkerenmoord In het westelijk deel van het land,...

Pelgrimstocht

De pelgrimsreis (of pelgrimage) in de Abrahamitische of openbaringsgodsdiensten   1. Jodendom (circa 500 v. Chr. tot nu) De pelgrimage (of bedevaart) als geloofsplicht of hemelse opdracht is in de Joodse religie niet bekend. Toch zien veel Joden uit de diaspora...

Monotheïsme

De godsdienstvorm monotheïsme heeft als kenmerk dat slechts één god wordt aanbeden. Tegenhanger is het polytheïsme, waarbinnen altijd sprake is van meerdere goden. Monotheïsme is niet hetzelfde als monolatrie. Daarbij is sprake van meerdere goden, maar men aanbidt er...

Besnijdenis

Chirurgische ingreep waarbij de voorhuid van de penis, die de eikel bedekt, verwijderd wordt. De medische term ervoor is circumcisie. Werd al in de antieke oudheid toegepast – als verbondsteken.   Oorsprong Besnijdenis vindt plaats binnen bepaalde religies...

Romeinse Rijk

Imperium, bestuurd vanuit de stad Rome. Bezet Israël. Verjaagt de Joden uit hun land. Vervolgt eerst de christenen. Verklaart het christendom later tot staatsgodsdienst. Het Romeinse rijk ontstaat ruim vóór het begin van onze jaartelling en valt in 395 uit elkaar....

Islam

Islam  Het geloof van de moslims. Ontstaan midden of eind 7e eeuw van onze westerse jaartelling. Basis: de openbaringen van Allah aan de grote profeet Mohámmed. Vastgelegd in een heilig boek: de Koran. Heilige steden: Mekka en Medina , beide in Saoedi-Arabië. Maar ook...

Joodse opstanden tegen de Romeinse bezetting

In de eerste twee eeuwen van onze jaartelling komen Joden drie keer in opstand. Ze willen niet toegeven aan religieuze eisen van de Romeinse keizers. De strijd kost honderdduizenden mensenlevens. Miljoenen mensen slaan op de vlucht.   Eerste Joodse opstand (of...