Hess, Rudolf

(1894-1987) Plaatsvervangend Führer onder Hitler. Vliegt in 1941 naar Schotland om met de Engelsen over vrede te praten.   Geboren in het Egyptische Alexandrië. Verhuist op veertienjarige leeftijd naar Duitsland. Is vrijwilliger tijdens de Eerste Wereldoorlog....

De kruisiging van Jezus

Omstreden Bijbeltekst. Leidt tot haat, vervolging en moord. Mattheus 27 vers 25: de nieuwtestamentische Bijbeltekst die de verantwoordelijk voor de kruisiging van Jezus bij “heel het volk” van de Joden legt. De tekst leidt in de christelijke wereld...

Anti-judaïsme

Denkwijze die zich tegen de joodse religie richt. Wordt dikwijls gebruikt als dekmantel voor de term antisemitisme.   De filosofe Hannah Arendt brengt een sterk onderscheid aan tussen anti-judaïsme en antisemitisme. Ze gaat zover te stellen dat de beide termen...

Zwitserland

Europese Alpenstaat, grenzend aan Duitsland, Frankrijk, Italië, Oostenrijk en Liechtenstein. Officiële talen: Duits, Frans, Italiaans, Reto-Romaans. Officieel heeft Zwitserland geen hoofdstad, al fungeert Bern in de praktijk als hoofdstad van het land. Zwitserland is...

Fascisme

Politiek systeem dat berust op ultranationalistische en autoritaire beginselen. De ideologie is voornamelijk terug te vinden bij Benito Mussolini en Adolf Hitler.     Het fascisme is vernoemd naar de politieke ideologie van Mussolini in het Italië van de...

Verdrijving Joden uit Hitler’s Derde Rijk

De verdrijving van joden uit Hitler’s Derde Rijk. Voor de Duitse dictator Hitler stond één ding vast. Volgens hem waren “die Juden” de schuld van ongeveer alle twisten, revoluties, opstanden en oorlogen op aarde. Daarom besloot hij dat ze moesten verdwijnen, in ieder...

Europa

Belangrijkste veroorzaker van het conflict Israël – Palestina. Eeuwenlang toneel van wrede oorlogen. Bakermat van christendom en antisemitisme. Nu toonbeeld van vrede?   Vooruitgang In discussies over het conflict tussen Israël en zijn Arabische buren wijst...

Duitsland

Duitsland: hoogbeschaafde natie in Europa. Land van vooraanstaande denkers, kunstenaars en technici. Maar ook: belangrijk medeveroorzaker van het conflict Israël – Palestina. In het Derde Rijk van Hitler (1933-1945) leidt jarenlange door de staat aangewakkerde...

Messias

Verlosser. De term is afgeleid van het Hebreeuwse masjiach en betekent letterlijk gezalfde. Volgens de christenen is de Messias al verschenen – in de persoon van Jezus. In het jodendom en een deel van de islam wordt hij nog verwacht.   In de Hebreeuwse...

NSB

Nationaal-Socialistische Beweging. Nederlandse politieke partij. Bestaat van 1931 tot 1945.   De NSB kenmerkt zich door rechtsextremisme en antiparlementaire en autoritaire standpunten en is een Nederlandse variant van de Duitse NSDAP. Anton Mussert en Cees van...

Nederland rond WO2. De tolerantie en de Joden

Ons land heeft door de eeuwen heen de reputatie gehad toleranter tegenover (Joodse) vluchtelingen te staan dan andere landen van Europa. Nederland was wel vaker een toevluchtsoord. Niet alleen voor Joden, maar ook voor andere om hun geloof vervolgden, zoals de...

Mein Kampf

<Duits: Mijn strijd. Ophitsend en racistisch boek. Volgens sommigen meest haatzaaiend geschrift ooit gepubliceerd. Geschreven door Adolf Hitler in 1924, tijdens zijn gevangenschap in de vesting Landsberg. In veel landen verboden. In andere op iedere straathoek te...

Jodenster – Davidster

Ook wel Davidster genoemd. In het Hebreeuws ‘Mageen Dawid’ (‘schild van David). Symbool van jodendom. Maar ook van antisemitisme (= jodenhaat) en jodenvervolging. Zichtbaar aangebracht op de kleding van joden. Om ze te kunnen onderscheiden van anderen. Niet alleen...

Leiders van Nazi-Duitsland

Bender Gevluchte nazileider. Krijgt hoge functie in Egypte. Boekler, Wilhelm Bormann Nazi-politicus en persoonlijk secretaris van Adolf Hitler. Bruinhemden Leden van de Duitse Sturmabteilung, de SA, Däumling Gestapoleider in WO2. Weet naar Egypte te ontsnappen....

Nationaalsocialisme

Het nationaalsocialisme was een gewelddadige politieke beweging, verwant aan het fascisme. Ideologie van Adolf Hitler. Met levensgevaarlijke denkbeelden, voor Joden in Europa én in Palestina. Maar ook bedreiging voor homo’s, zigeuners, geestelijk gehandicapten...

Varkens en apen

Discriminerende vergelijking van mensen met dieren. Niet alleen in de Koran, maar dagelijkse praktijk. Allah verandert mensen in varkens en apen. In sommige moskeeën wordt gepredikt dat Joden varkens en apen zijn. Christelijk kerkhervormer Maarten Luther noemt Joden...

Jodenstaat, De

Oorspronkelijke titel: ‘Der Judenstaat’. Boek waarin een poging wordt gedaan het joodse vraagstuk, de ‘joodse kwestie’, ‘die Judenfrage’ op te lossen. Geschreven door zionistisch pionier Theodor Herzl. Verschenen in 1896. Eind 19e eeuw. Het antisemitisme in de...

Rothschild

Joodse Europese bankiersfamilie. Bekend vanwege ongekende rijkdom en vrijgevigheid. Volgens sommige historici kon de staat Israël mede gesticht worden vanwege de gelden die de Rothschilds ter beschikking stelden. Amschel Mayer Rothschild stond in de achttiende eeuw...

Migratie

Immigratie, emigratie. Het ene land verlaten en in een ander land opnieuw beginnen. Volksverhuizingen komen in alle eeuwen voor, op kleine of grote schaal en in allerlei varianten. Niet alleen binnen Europa, van Europa naar Amerika en Australië, maar ook – en veel...

Turkije

Republiek op de grens tussen Europa en Azië. Eeuwenlang heer en meester in het Midden-Oosten. Pleegt genocide op Armeense minderheid. Onderdrukt Koerdische minderheid. Kandidaat-lid van de Europese Unie.   Profiel De Turken stammen af van volkeren uit...

Straatsburg

Straatsburg, Strassburg, Strasbourg. Stad, nu in Frankrijk, eerder in Duitsland. Vestigingsplaats van verschillende overheidsinstellingen van de Europese Unie. Stad van verzoening en wederzijds begrip. Maar ook toneel van een klassieke uiting van antisemitisme: een...

Bloedsprookje

Eeuwenoude, lugubere mythe over een Joods gebruik. Duikt steeds opnieuw op. Eeuwenlang in de wereld van de christenen. Maar (vooral sinds het ontstaan van de staat Israël) ook in die van de moslims.   Volgens het bloedsprookje (E: blood libel) hebben religieuze...

Conversos

Benaming voor joden in Spanje die zich tot het christendom bekeren nadat in 1492 besloten wordt dat ze zich moeten bekeren of het land verlaten. Afgeleid van het Spaans convertir, dat bekeren of veranderen betekent. De naam geldt ook voor Portugese joden die zich...

Marranen

Marranen (enkelvoud marrano, NL: maraan, maranen). Scheldnaam voor joden in Spanje na de Reconquista. Slachtoffers van vervolging en executie. Het woord is afgeleid van het Spaanse woord marrano, dat oorspronkelijk een scheldwoord is. In het Nederlands betekent het...

Racisme

De opvatting dat het ene ras beter is dan het andere. In onze tijd een verfoeilijke opvatting. In andere tijden een absolute zekerheid. Vooral als het om Joden ging. De VN heeft jarenlang een resolutie gehandhaafd waarin het zionisme als racisme werd bestempeld....

Pinsker

(Leon) Jehuda Leib Pinsker (1821-1891) Pools-Joods arts. Zionistisch pionier. Schrijver van het boek ‘Auto-Emancipation’. Oprichter van de Hovevei Zion-beweging. Pinsker is geboren in 1821 in Polen. Hij volgt zijn opleiding aan de school van zijn vader Simchah...

B’nai B’rith

Joodse organisatie, met als doel Joden te beschermen tegen antisemitisme Oorsprong B’nai B’rith is opgericht in New York in 1843 door twee van oorsprong Duitse joden, die lid waren van de Brüder Bond. Henry Jones is één van de oprichters. De eerste drie leden komen...

Haskala

Joodse verlichting. Komt op rond 1770. Duurt tot ongeveer 1880. Het centrum van de Joodse Verlichting is Duitsland. Van daaruit verspreidt de beweging zich in Europa. Oorzaak is de positie van de Joden op dat moment. Overal worden ze met argwaan bekeken. Het...

Revius, Jacobus (1586-1658)

Calvinistisch predikant en roemrucht christelijk dichter. Schrijft gedichten met antisemitische trekjes.  Jacobus Revius wordt in 1586 in Deventer geboren als Jakob Reefsen. Hij groeit op in Amsterdam en studeert in Leiden en Franeker. Later keert hij terug naar zijn...

Spinoza

Benedictus de Spinoza (1632-1677) Afkomstig uit een familie van Sefardische joden, die Portugal en Spanje was ontvlucht en in Amsterdam terecht was gekomen. Portugees is zijn eerste taal. Hij leert tevens Spaans, Hebreeuws, Nederlands en Latijn. Raakt al op jonge...

UNHCR

Vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties. Opgezet in december 1950. Met een speciale afdeling, exclusief voor Palestijns/Arabische vluchtelingen.     Papieren tijger? Kritische commentatoren stellen dat de UNHCR, via de UNRWA, het probleem van de...

Sjahaada

Of: Sjahãda, Shahada. De geloofsbelijdenis van de moslims. Belangrijkste van de vijf zuilen van de islam. ‘Er is geen God buiten Allah, en Mohámmed is zijn profeet’. Het is een vers uit de Koran, dat de moslim meerdere malen in zijn gebed opzegt. De buitenstaander die...

Sem

Stamvader van alle Semieten: zowel Arabieren als Joden. Van zijn naam is het incorrecte scheldwoord ‘antisemiet’ (of anti-Semiet) afgeleid.    Sem wordt beschouwd als de stamvader van alle Semieten, waartoe naast de joden ook een aantal Arabische stammen gerekend...

Johannes

Schrijver van het gelijknamige evangelie. Vierde boek van de christelijke bijbel. Bevat teksten die tot Jodenhaat leiden.    Het evangelie van Johannes, het ‘vierde evangelie’, is vermoedelijk later geschreven dan Mattheüs, Marcus en Lucas. Het wijkt daar in...

Dreyfus-affaire

Alfred Dreyfus. Kapitein van Joodse afkomst in het Franse leger. Slachtoffer van antisemitisme. Dreyfus is geboren in Frankrijk op 9 oktober 1859. Hij maakt carrière in het Franse leger. Op 15 oktober 1894, tijdens de Derde Republiek, wordt hij gearresteerd op...

Uitverkoren volk

1500 Volgens de Bijbel zijn de Joden Gods uitverkoren volk. De afstammelingen van Abraham, Izaak en Jacob moeten God aan de rest van de wereld bekendmaken. In ruil daarvoor bevrijdt God zijn volk van de slavernij in Egypte en krijgt het een eigen land. Hemelse...

Protocollen van de Wijzen van Sion

1903 Antisemitisch geschrift dat in 1903 in Rusland opduikt. Stelt de Joodse leiders van die tijd in een kwaad daglicht. Wordt nog dagelijks door een miljoenenpubliek gelezen, vooral in de Arabische wereld. Schadelijk Het smaadschrift heeft in de ruim 100 jaar van...

Jodenhaat

Haat die mensen voor joden voelen alleen om hun joods zijn. De eeuwenlange indoctrinatie van burgers in de christelijke wereld – en niet minder in de islamitische wereld – dat joden minderwaardig zijn en dat hun God ze verlaten heeft. Joden hebben er sinds...

Holocaustdebat

Direct na afloop van W.O. II brandt de discussie los over hoe het onverklaarbare heeft kunnen gebeuren. En dan ook nog in Duitsland, dat tot de meest beschaafde landen ter wereld wordt gerekend.   “Befehl ist Befehl!” Veel daders beroepen zich op de orders die...

Assimilatie

<Frans: assimiler. Relevante betekenis: opgaan in een nieuw milieu van individuen of groepen. De term wordt gebruikt om te beschrijven hoe grondig joden zich in sommige Europese gemeenschappen hadden aangepast vóórdat antisemitisme en nazisme ze naar de gaskamers...

Antisemitisme – oorzaken

Antisemitisme (= Jodenhaat) kent tientallen oorzaken. Met een gezamenlijk kenmerk: ze zijn niet of nauwelijks met feiten te onderbouwen. Religieuze concurrentie Christendom  Bovenaan de lijst staat de al twintig eeuwen durende stelselmatige anti-joodse propaganda in...

Holocaust

De fabrieksmatige vernietiging van het Jodendom in Europa. Joden uit heel Europa worden tijdens de Tweede Wereldoorlog met treinen naar Oost-Europa (Polen) gedeporteerd. Miljoenen onschuldige mensen worden geëxecuteerd of naar vernietigingskampen gedeporteerd en daar...

Jezus – overwinnaar van de dood?

Jezus was een belangrijk joods-religieus leraar. Predikte op rebelse wijze tegen de heersende elite. Eerst populair, later verguisd. Verlosser. Redder. Gezalfde. Messias. Bemiddelaar tussen God en mensen. De Heiland. De Zaligmaker. Volgens kerkgeleerden de Zoon van...

Israël

 Eeuwenlang thuisland voor de Israëlieten. Nadat ze door de Romeinen uit hun land zijn verdreven dromen Joden van (terugkeer naar) hun (een) veilig thuisland. Op 14 mei 1948 wordt hun droom werkelijkheid. David Ben Goerion roept de staat Israël uit. Of het er ook...

Zionisme

De georganiseerde (Joodse) beweging die al sinds eind 19e eeuw terugkeer naar het ‘beloofde land’ nastreeft. Er wordt over gedacht in uitersten. Voor de één is het een verheven streven – en op handen gedragen. Voor de ander bron van felle haat: meest criminele...

Pogroms

Gewelddadige uitbarstingen van Jodenhaat. Niet alleen in christelijk (Oost-) Europa, maar ook in de Arabische/islamitische wereld. Wrede moordpartijen waarbij duizenden Joodse mannen, vrouwen en kinderen omkomen. Vaak geïnitieerd door de overheid....

Antisemitisme

Antisemitisme: ander woord voor Jodenhaat. Afkeer van Joden alleen omdat ze Jood zijn. Eeuwenoude vorm van discriminatie. ‘Ernstige ziekte’ van het vroege christendom. Overgenomen door de islam. Maar ook al bekend uit de voorchristelijke periode.  ...

Korte samenvatting van het conflict Israël – Palestina

  Korte samenvatting van het conflict Israël-Palestina (leestijd 5 minuten) Ongewenste immigratie    Vanaf 1880 trokken grote groepen Joden, vooral uit Oost-Europa, uit hun land weg. Een groot deel van de emigranten gaf de voorkeur aan Amerika, het land van de grote...

Samenvatting van het conflict Israël – Palestina

Samenvatting van het conflict Israël – Palestina (of Arabisch – Israëlisch conflict) bij de afbeelding: Het oorspronkelijke mandaat dat de Volkenbond aan de Britten overdroeg omvatte zowel het huidige Israël als het Jordanië van vandaag (met dank...

Luther

(Luther: afbeelding met dank overgenomen van historiek-net) Maarten Luther (1483-1546) Gerespecteerd om zijn moed tegen de heersende kerkmoraal in te gaan. Zijn liefde voor Joden slaat om in haat als ze hem niet willen volgen. Verzetsheld Luther is geboren op 10...