Straatsburg, Strassburg, Strasbourg. Stad, nu in Frankrijk, eerder in Duitsland. Vestigingsplaats van verschillende
overheidsinstellingen van de Europese Unie.  Stad van verzoening en wederzijds begrip. Maar ook toneel van een klassieke uiting van antisemitisme: een (driedelige) stenen spotprent.

 

Straatsburg kathedraal

De kathedraal van Straatsburg: prachtig bouwwerk, ontsierd door een lelijk antisemitisch accent. 

Niet nieuw

Het onderwerp spotten met andermans religie krijgt actualiteit als in 2006 grote opwinding ontstaat over getekende spotprenten uit Denemarken, met Allah en de islam als mikpunt. In de moslimwereld breken rellen uit. Ambassades worden in brand gestoken, er wordt gedreigd met moord en er vallen doden. De vrijheid van meningsuiting komt in botsing met de vrijheid van godsdienst. Een ander hoofdstuk van de moraal: “Wat gij niet wilt dat u geschiedt….”. Het verschijnsel spotten met andermans religie is niet nieuw. De kathedraal van Straatsburg stamt uit de elfde eeuw en staat bekend om de beeldengroep bij het zuidelijke portaal. Aan weerszijden van de wijze koning Salomo zijn twee vrouwenfiguren te zien: Synagoge en Ecclesia.

Jodin

Synagoge, die het jodendom en het Oude Testament symboliseert, is geblinddoekt en met afgewend en gebogen hoofd afgebeeld. Ze houdt een op twee plaatsen gebroken staf in de ene hand. De Mozaïsche tafels van de wet houdt ze ondersteboven in de andere.

 

Ecclesia

Ecclesia.
Symbool van de (r.-k.) Kerk, de gemeenschap van nieuwe door God uitverkorenen. Kroon op het hoofd, triomfantelijk rechtop, ongebroken lans met christelijk kruis, drinkbeker in de hand, blik gericht op koning Salomo, de wijze rechter die het verschil kent tussen waarheid en misverstand.
(Cathédrale Notre Dame de Strasbourg (Strasbourger Münster)/Photo © 2011 G. Schinkel)

 

Ommezwaai

Het thema – met de fraaie titel substitutie- of vervangingstheologie – is ook te vinden in andere kathedralen in Europa. De beeldengroep van de kathedraal in Straatsburg stamt uit de 13e eeuw (ca. 1230) en is eeuwenlang beschouwd als bijzondere vorm van christelijke kunst. Christelijke leiders riepen hun volgelingen uit tot Gods nieuwe uitverkoren volk. God heeft – in hun visie – Zijn oorspronkelijke uitverkoren volk, het Joodse, zichtbaar in de steek gelaten. Joden worden vele eeuwen lang in Europa als minderwaardig (inferieur ‘ras’: de Joden als apart ras…) gezien.
Vooral na de Holocaust (1941-1945) vinden miljoenen mensen de beelden – en daarmee de gedachte – discriminerend en vernederend voor Joden. Bij velen ontstaat het bewustzijn dat het christendom eeuwenlang een intolerant gezicht heeft laten zien. Deze zwarte, zwaar discriminerende houding wordt genoemd als belangrijke oorzaak van de leegloop in de kerken na WO2.

Pogrom

In welke mate de indoctrinerende beelden vanaf 1230 de bevolking van Straatsburg en omgeving hebben beïnvloed is niet meer na te gaan. Wat we wel weten is dat ruim honderd jaar later, in 1349, Straatsburg het toneel is van een bloedige moordpartij. Het stadsbestuur laat meer dan tweeduizend Joden ombrengen, vanwege hun vermeende schuld aan de Pest. (Achteraf weten we dat het hun strenge hygiënewetten waren die Joden minder bevattelijk maakten voor de ziekte.) Ze worden bijeengedreven, in een cirkel neergezet en levend verbrand. De aartsbisschop van Straatsburg in die tijd was een fanatieke antisemiet.

Grote Vergissing

Volgens historici hebben de beelden – niet alleen in de periode tussen plaatsing en pogrom, maar ook in de eeuwen erna – een flinke bijdrage geleverd aan Jodenhaat en -vervolging. Het thema, de uitbeelding in steen van de substitutie- (= vervangings-) theorie, is ook te vinden aan de voorgevel van onder meer de Notre Dame de Paris. In andere Europese kathedralen is het uitgebeeld in de vorm van glas-in-loodramen (o.m. Freiburg).

De substitutietheorie als traditioneel-christelijke denkwijze, die helaas vandaag nog niet uit de hoofden van veel christenen verdwenen is, mag langzamerhand als Grote Vergissing worden betiteld. De eeuwenoude, door Kerk en Moskee gevoede Jodenhaat – en het erbij horende superioriteitsgevoel – is de rechtstreekse oorzaak van het ‘Israëlconflict’. Ook de buitenproportionele aandacht ervoor, met voorbijgaan aan andere conflicten die vele malen meer doden eisen, is ermee verklaard.

De titel Arabisch-Israëlisch of Palestijns-Israëlisch conflict kan in dit verband als misleidend worden ervaren: de indruk wordt gewekt dat de problemen van de Joodse staat zich beperken tot Palestijnse Arabieren en de omringende Arabische en islamitische landen. Nog steeds staan ook in de westerse wereld grote groepen mensen ‘in conflict’ (via ondefinieerbare haat en afkeer, veelal op religieuze of ex-religieuze basis) met Joden in het algemeen en/of de staat Israël.

Synagoge Strasbourg

Synagoge. Symbool van het oude (Testament), de Joden. Door God verworpen, ten gunste van het nieuwe (Testament), de christenen. De blik van de wijze koning Salomo afgewend, het hoofd nederig en verslagen gebogen, geblinddoekt, de staf/lans gebroken, de ‘achterhaalde’ Mozaïsche wetgeving (de oudtestamentische ‘stenen tafelen’) gebroken en bijna uit haar hand glippend. (Cathédrale Notre Dame de Strasbourg – Strassburger Münster) © G. Schinkel 2011

 

Notre Dame de Strasbourg

Notre Dame de Strasbourg, Overzichtsfoto, © 2011 G. Schinkel


Gerelateerde Berichten