(afbeelding: Voltaire: vader van Verlichting én Revolutie)

Politiek en filosofisch denkkader dat tussen circa 1650 en 1800 voor omwenteling zorgt.

De Westerse Verlichting ontwikkelt zich ongeveer vanaf het midden van de zeventiende eeuw tot aan de Franse Revolutie van 1789. Zowel de Renaissance als de Reformatie hebben invloed op het ontstaan van de Verlichting. Daarnaast is het contact met nieuwe werelddelen en culturen een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van dit nieuwe denken. Het rationalisme is één van de speerpunten van de Verlichting. Volgens denkers uit deze tijd betekent kennis macht.

Tijdens de Verlichting wordt de bestaande geschiedschrijving herschreven. Vondsten en bronnen bewijzen dat de geschiedenis een ander verloop had gehad dan tot op dat moment algemeen werd aangenomen.

John Toland schrijft een werk waarin hij beargumenteert dat de Bijbel deels een vervalsing is van de Kerk om het volk te manipuleren. De in Amsterdam geboren joodse filosoof Spinoza stelt dat het jodendom en het christendom historische fenomenen zijn, maar niet op waarheid berusten.

Bekende verlichters zijn Voltaire, Kant, Adam Smith, John Locke, Spinoza, David Hume en Jean-Jacques Rousseau, al zijn de ideeën van deze laatste meer op emoties dan op de rede gericht.

De aan de macht zijnde oude regimes zien de Verlichting als een bedreiging voor de bestaande orde. Vele aanhangers zijn gedwongen hun land te ontvluchten. Dit is vooral het geval in Frankrijk. Nederland, dat zich tijdens en na de opstand tegen het Spaanse bewind als een tolerante natie ontwikkelt, biedt onderkomen aan gevluchte verlichters.

Als gevolg van de Verlichting ontwikkelt zich ook binnen de joodse gemeenschap in Europa een verandering in het denken. De periode staat daar bekend onder de naam Haskala of Joodse Verlichting. In deze tijd ontstaan debatten over de emancipatie van het joodse volk en komt het zionistische denken op.

Ook is sprake van een Islamitische Verlichting. Deze ligt eeuwen eerder (eind middeleeuwen), beslaat een veel langere periode en brengt de islamitische wereld tot grote bloei. De laatste jaren wordt in het Westen gepleit voor een Nieuwe Islamitische Verlichting. Het wensdenken erachter is dat het ook binnen de islam tot een scheiding komt tussen geloof en staat.

Volgens sommige deskundigen is de middeleeuwse islamitische verlichting een sprookje. De meeste in die tijd gedane uitvindingen zijn volgens hen afkomstig van joodse, christelijke en Oosters-Aziatische geleerden, al dan niet in islamitische dienst of onder islamitische bezetting, maar overwegend niet van moslimgeleerden.

 

Beoordeel dit artikel

Gerelateerde Berichten