1492

De christelijke herovering van Spanje op de Moren.

Reconquista is het Spaanse woord voor herovering. Ze begint in de elfde eeuw. Delen van Spanje en Portugal werden in de achtste eeuw veroverd door Berberstrijders uit Noord-Afrika. Of ze moslim waren is niet zeker: de bronnen zijn er onduidelijk over.

Volgens de overlevering bestond in ieder geval een deel van de strijders – en zeker van latere invallen – uit Arabische moslimsoldaten. De eerste oversteek – vermoedelijk ‘slechts’ 7.000 man – vond plaats onder leiding van ene Tariq. Eeuwenlang weten de veroveraars zich, onder Arabische leiding, in het gebied te handhaven. In het noorden van Spanje zijn zij niet in staat de macht te grijpen, maar de noordelijke koningen lukt het evenmin de Moren in het zuiden verdrijven. Op het moment dat het Moorse rijk intern verbrokkelt neemt daarmee ook het Arabische overwicht af.

Vanaf de elfde eeuw pakken christelijke Spanjaarden de herovering in het noorden systematisch aan. Uiteindelijk blijft alleen het moslimbolwerk van Granada overeind. De stad dient als toevluchtsoord voor Joden en moslims. Onder de Arabische overheersing hebben Joden op het Iberisch schiereiland volgens veel bronnen in relatieve rust kunnen leven. Toch hebben in de meeste grote steden van Spanje – zowel onder de christenen als onder de moslims – bloedige pogroms plaatsgehad.

Vanaf de dertiende eeuw heroveren christelijke legers een steeds groter deel van Al-Andalus. De katholieke koningen Isabella en Ferdinand maken het ‘karwei’ af. De Reconquista is voltooid op 2 januari 1492, als heel Granada weer onder christelijke macht valt. Voor Joden en moslims in Spanje en Portugal breken slechte tijden aan: velen vluchten, onder dreiging van moord of bekering. Deels is hun bestemming in oostelijke richting, het Ottomaanse rijk, deels vestigen ze zich o.a. in de Nederlanden (Antwerpen, Amsterdam). Een ander deel blijft en bekeert zich tot het christendom. De ex-moslims krijgen de schimpnaam Moriscos (moortjes) en de ex-joden Marranen (varkentjes).

In onze tijd is de vermeende dreiging van islamisering een actueel thema. Tegenstanders van groeiende aantallen moslims in Europa en de VS zien in de Reconquista een belangrijk stukje positieve geschiedenis. Ze betogen dat Spanje het enige land ter wereld is dat de moslims eerst eeuwenlang heeft moeten dulden en ze vervolgens – zij het na zware strijd – heeft weten te verjagen. De opvatting staat in schril contrast met het beeld dat in Andalusië 700 jaar lang joden, christenen en moslims ‘betrekkelijk vreedzaam’ hebben samengeleefd.

Een roemrucht personage uit de Reconquista is El Cid, een ridder die soms aan de kant van de katholieke koningen meevecht en soms aan de kant van de moslims.

 

Beoordeel dit artikel

Gerelateerde Berichten