Kleding en religie. Een onderwerp dat steeds vaker in het nieuws opduikt. De laatste jaren is het vooral religieus geinspireerde kledij van  moslima’s die veel stof doet opwaaien. Niet alleen boerka en nikaab, maar ook de boerkini noopt sommige regeringen tot  – omstreden – maatregelen. 

1. Jodendom

 Binnen de joodse religie bestaan verschillende kledingvoorschriften. Vooral orthodoxe joden houden zich eraan. Liberale joden gaan er vrijer mee om. Een kort overzicht van de belangrijkste joodse kledingcodes:

 Keppel

De keppel, het keppeltje, is waarschijnlijk het bekendste joodse kledingstuk. Het hoofddeksel wordt alleen gedragen door mannen en wordt ook wel kippah genoemd (= de Hebreeuwse term). Volgens de joodse religie moeten mannen hun hoofd eigenlijk altijd bedekken en daartoe dient een keppel, maar in de praktijk draagt een groot aantal mannen alleen een keppel tijdens het gebed of speciale diensten. Ook niet-joden (gasten, toeristen) mogen of moeten op joodse heilige plaatsen, zoals het plein voor de Klaagmuur, een keppel dragen.

Hoofddoekje

Hoewel een hoofddoekje veelal met de islam wordt geassocieerd dragen ook joodse vrouwen hoofddoekjes. Vanaf hun huwelijk moeten zij volgens de joodse wet hun haar bedekken en daarvoor wordt door sommigen een hoofddoekje gebruikt.

Shaytel (sjeitel, sjaitel)

Joodse (orthodoxe) vrouwen hebben ook de mogelijkheid om, vanaf de eerste huwelijksdag, hun haar te bedekken met een shaytel – een pruik. Deze is gemaakt van echt haar of van synthetisch materiaal.

Sjtreimel (shtreimel)

Veel getrouwde joodse orthodoxe mannen (chassidiem) dragen tijdens feestelijkheden en op feestdagen een hoed van bont, die sjtreimel wordt genoemd.

Talliet

Een talliet is een gebedsmantel of grote sjaal die joodse orthodoxe mannen omdoen tijdens het ochtendgebed. Op Jom Kippoer wordt het kledingstuk de hele dag door gedragen. Volgens bijbelse opdracht moeten aan de talliet schouwdraden (tsietsiet) bevestigd zijn.

Jodenster en geelgekleurde kleding

Zowel in de islamitische als de christelijke wereld hebben joden zich eeuwenlang verplicht moeten onderscheiden wat kleding betreft. In de Hitlertijd werd een eeuwenoude verplichting – het dragen van een gele jodenster – opnieuw ingesteld. In Iran overweegt de overheid een nieuwe wet (2006): de joodse inwoners van het fundamentalistisch islamitische land moeten ter herkenning een gele lap op hun kleding dragen.

2. Christendom 

In het algemeen zijn “zware” christenen – in tegenstelling met orthodoxe joden en moslims – niet te herkennen aan bepaalde kleding of andere uiterlijkheden. Hoogstens kleedt men zich klassieker, traditioneler, conservatiever, volgens sommigen zelfs ‘stijf’, ‘ouderwets’. Toch staan in de Bijbel voorschriften die betrekking hebben op het uiterlijk van gelovigen. En geestelijken dragen speciale kleding waarmee zij zich onderscheiden van anderen.

Statenvertaling: Een vrouw zal zich geen mansklederen dragen en een man zal zich geen vrouwenkleed aantrekken, want een ieder die deze dingen doet is de Here, uw God, een gruwel.  

Nieuwe Bijbelvertaling (NBV): Een vrouw mag geen kleren en attributen van een man dragen en een man mag geen vrouwenkleren dragen. Want de HEER verafschuwt ieder die zulke dingen doet. 

De bijbeltekst (Deuteronomium 22:5) geeft aan dat vrouwen geen broek horen ter dragen en mannen geen “vrouwenkleed”. In sommige christelijke gemeenschappen wordt dit ook tegenwoordig nog nagestreefd. Volgens de apostel Paulus worden mannen geacht met ontbloot hoofd te bidden en mogen vrouwen hun haar niet los laten hangen tijdens de kerkdienst.

NBV: 1Cor. 11:5 Maar een vrouw maakt haar hoofd te schande wanneer ze met onbedekt hoofd bidt of profeteert, want ze is in dat geval precies hetzelfde als een kaalgeschoren vrouw.

Ook dit is in sommige christelijke gemeenschappen heel gewoon: vrouwen en meisjes dragen onderweg naar en in de kerk een hoed.

Kleding van christelijke geestelijken

 Stichaar

Een lang kleed van hals tot voeten dat door priester en diaken wordt gedragen, als eerste kledinglaag.

Stola

Over de stichaar wordt een stola gedragen, waarmee de rangorde van de voorgangers bepaald wordt. De priester draagt de stola over beide schouders, de bisschop slaat de stola nog een keer extra om de schouders. De diaken slaat de stola slechts een keer om.

Kazuifel

De rond lap stof die om de nek wordt gedragen raakte in de tweede eeuw in zwang. De kazuifel werd in het westen aangepast: bij de armen werd een deel uitgesneden om het kledingstuk gemakkelijker draagbaar te maken.

Toga

In de protestantse wereld zijn het de dominees (de predikanten of voorgangers) die religieuze kleding dragen. Hun toga is een zwart gewaad met een wit befje, identiek aan het gewaad dat rechters en advocaten dragen.

Blauw

In de middeleeuwen hebben christenen zich in de islamitische wereld in sommige perioden verplicht moeten onderscheiden door het dragen van blauwgekleurde kleding. In 2006 overweegt Iran een nieuwe wet: christenen moeten zich onderscheiden door een rode badge.

3. Islam 

Moslims moeten zich aan bepaalde kledingvoorschriften houden. Ze zijn er voor zowel mannen als vrouwen. Voor beiden geldt dat ze zich ‘zedig’ (= niet aanstootgevend) moeten kleden.

Vrouwen

Vooral vrouwen horen geen aanstootgevende kleding te dragen. Het bekendste – en meest in opspraak geraakte – kledingstuk is de hoofddoek.  Volgens sommigen is het een uiting van de islamitische godsdienst; anderen, onder wie veel moslima’s zelf, spreken dat nadrukkelijk tegen. Moslima’s bedekken met de hoofddoek hun haar en delen van hun gezicht, in sommige gevallen zelfs hun hele gezicht. Ze doen dat alleen buiten, d.w.z. dat ze binnenshuis de hoofddoek afdoen, behalve als er (mannelijke!) visite in huis is.

Overigens, ook autochtone, blanke, christelijke vrouwen hebben door de eeuwen heen altijd hoofddoekjes gedragen, thuis of op het werk. Soms alleen al om de praktische reden dat er even geen tijd was om het haar te wassen, soms omdat er een harde wind stond. Met een verbod zou de merkwaardige situatie ontstaan dat ook het dragen van een hoofddoek om dit soort praktische, niet-religieuze redenen onmogelijk zou worden. Om deze en andere redenen is het Franse verbod (vooral op scholen) een dubieuze beslissing.

Versluierende kleding: groepsnaam hijaab (hiedzjaap)

De burka (of: burqa, boerka), bedekt ook het gezicht van de draagster. De chador (sjador) bedekt het hele lijf op het gezicht na. De nikaab (niqab) is de gezichtssluier.  Het zijn allemaal varianten op de traditionele hoofddoek.

Westerlingen ergeren zich vooral aan de onzichtbaarheid van het hoofd van de drager. Men wil direct weten met wie men te doen heeft en vooral of de drager een man of een vrouw is. Sommigen verklaren de afkeer uit de angst dat terroristen de kledij kunnen gebruiken om zich te vermommen. In de islamitische landen bestaat geen eenduidigheid over de versluiering: wat het ene land verbiedt, is in het andere voorschrift.

In de jaren na ‘9/11’ wordt steeds duidelijker een trend zichtbaar. Moslima’s kiezen er steeds vaker voor hun religieuze kleding, zoals het hoofddoekje, in te zetten ter onderstreping van hun islamitische identiteit. Dat geldt zowel in de westerse als de islamitische wereld. Het lijkt een protest tegen de seculiere (= ongelovige) maatschappij, maar ook tegen de roep om integratie, d.w.z. aanpassing. Dat vrouwen die zich op die manier manifesteren ook mondiger worden, waardoor de vrouwelijke bescheidenheid en onzichtbaarheid in het openbare leven verloren gaan, lijkt meegenomen. De één ziet het als stap op weg naar de in het Westen zo volprezen gelijkheid van man en vrouw. De ander gebruikt het als bewijs dat vrouwen in de islam minder ongelijk (lees: minderwaardig) zijn dan in het Westen wordt gedacht.

Boerkini

In 2016 is het de boerkini, de het hele lichaam omhullende variant op de bikini, die de aandacht opeist. In Frankrijk wordt het stuk textiel eerst van overheidswege verboden, met als motivatie dat in een tijd van aanslagen dit religieus geinspireerde artikel een ongewenste indruk wekt. Vervolgens wordt het verbod door de rechter herroepen: er is geen sprake van schade en het verbod belemmert mensen de kleding te dragen die ze zelf willen. Toch houden burgemeesters van mondaine badplaatsen aan het verbod vast.

Heilig voorschrift

Is – net als in de Bijbel – in de Koran iets over kledingvoorschriften voor de vrouw te vinden? In Soera 24:31 vraagt Allah van zijn volgelingen – via aartsengel Gabriël en profeet Mohammed – het volgende:

          En zeg tot de gelovige vrouwen dat zij ook haar ogen neergeslagen houden en hun passies beheersen, en dat zij  haar schoonheid niet tonen dan hetgeen ervan zichtbaar moet zijn, en dat zij haar hoofddoeken over haar boezem laten hangen, en dat zij haar schoonheid niet tonen behalve aan haar echtgenoot of haar vader of de vader van haar echtgenoot, of haar zonen of de zonen van haar echtgenoot, of haar broeders, of de zonen van haar broeders, of de zonen van haar zusters of haar vrouwen, of haar slaven, of zulke mannelijke bedienden die geen geslachtsdrang hebben, of de jonge kinderen die van de naaktheid van een vrouw niets afweten. En laat haar niet met haar voeten slaan, opdat hetgeen zij van haar schoonheid bedekken openbaar moge worden. En wendt u allen tezamen tot Allah, o gelovigen, opdat gij moogt slagen

(Korantekst overgenomen van www.islam-info.be).

Mannen

Islamitische mannen dienen zich altijd, maar zeker als zij naar de moskee gaan, netjes en schoon te kleden. Op vrijdag moeten zij zich ritueel wassen (= douchen) en schone kleding aantrekken voordat ze de moskee mogen betreden.

Imam

De imam wordt geacht zich nog netter dan de andere moslims te kleden, omdat zijn uiterlijk effect sorteert bij de bezoekers van de moskee. Hij mag geen pak en stropdas dragen en evenmin een abaja, een lange jas. De imam zou zich eigenlijk zo moeten kleden dat hij op de profeet Mohammed lijkt. Deze bedekte zijn hoofd en droeg een lange jurk tijdens het vrijdaggebed. Deze jurk wordt een mustahabb genoemd.

Kleurdiscriminatie

In zijn boek In naam van God meldt Leen den Besten (p. 103) dat iedere bevolkingsgroep in de islamitische wereld een eigen kleur had: de christenen blauw, de joden geel, de samaritanen rood, de omajjaden wit en de abassiden zwart.

 


Gerelateerde Berichten