Jezus was een belangrijk joods-religieus leraar. Predikte op rebelse wijze tegen de heersende elite. Eerst populair, later verguisd. Verlosser. Redder. Gezalfde. Messias. Bemiddelaar tussen God en mensen. De Heiland. De Zaligmaker. Volgens kerkgeleerden de Zoon van God. Noemt zichzelf zoon van de (des) mensen. Gekruisigd vanwege zijn nieuwe denkbeelden. Volgens de christelijke traditie opgestaan uit de dood. Grondlegger van de grootste godsdienst op aarde: het christendom.

Jezus

 

Naam

Geboortenaam Yeshua (uit het Hebreeuws: letterlijke betekenis ‘Jahweh is redding’ of ‘hulp van JHWH’). De Romeinen hebben de naam aangepast: Jesus. Volgelingen van Jezus hebben er later de naam Christus (= de Gezalfde, de koning) aan toegevoegd. Het woord Christus is de vertaling van het Hebreeuwse Mashiah. Ook: ‘Verlosser’, de Opgestane. De toevoeging Christus komt uit het Grieks: ‘Krystos’, ‘de Gezalfde’, d.w.z. de koning. Het is een vertaling van het Hebreeuwse woord ‘Messias’. De schrijvers van het Nieuwe Testament gebruikten de naam Christus al als eigennaam i.p.v. als titel.

Twistpunt 

In de evangeliën noemt Jezus zichzelf herhaaldelijk ‘de zoon des mensen’. Binnen het christendom is hij tot directe zoon van God verklaard – geboren “uit de heilige maagd Maria”. Voor zijn volgelingen is hij de verwachte Messias (bevrijder). Als Jezus gevraagd wordt of hij ook waarlijk de zoon van God is geeft hij als antwoord: “Gij zegt het”. Hij zou daarmee willen aangeven dat het niet zijn eigen woorden zijn. In 325 legden christelijke leiders op het Concilie van Nicea vast dat Jezus Christus de zoon is van God en de tweede persoon van de drie-eenheid. Volgens de triniteitsleer is hij zowel volledig mens als volledig God. De Vader is volledig God en de Heilige Geest is de derde entiteit. Het christendom beschouwt zich desondanks als een monotheïstische godsdienst: ééngodendom i.p.v. veelgodendom. In de islam is op deze ‘heidense constructie’ kritiek.

Christenen geloven, net als gelovige joden, in de God van Abraham, Izaak en Jakob, de ‘Ik Ben die Ik Ben’, de schepper van hemel en aarde. In tegenstelling met de joodse religieuze traditie zien ze Jezus als ‘ondeelbare’ tweede goddelijke persoon.

Onduidelijk

Ongeveer bij de geboorte van Jezus begint onze jaartelling. Uitgebreid wordt erover getwist of Jezus 33, 36 of nog ouder geworden is. Ook over zijn geboortejaar zijn de meningen verdeeld. De meeste geleerden gaan uit van het jaar 4 v. Chr.

Afstamming

Volgens de gangbare opvatting is Jezus de zoon van een timmerman. Sommige bronnen menen te kunnen aantonen dat er een fout in de vertaling is geslopen en dat zijn vader een geleerde of leraar is geweest. Als rechtstreekse afstammeling van David zou hij van koninklijk bloed (geweest) zijn.

Provocerend

In zijn Bergrede doet hij voor die tijd nogal provocerende uitspraken. Hij komt op voor de arme en simpele mens. Jezus weet maar al te goed dat zijn missie hem niet populair zal maken bij de gevestigde orde: Meent niet dat ik gekomen ben om vrede te brengen op aarde. Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard” (Mattheüs 10:34).

Sommige bijbelgeleerden betogen dat hier in de eerste bijbels vermoedelijk een paar woorden zijn weggelaten. Zij menen dat de woorden ‘des woords’ zijn weggelaten omdat de vroege Kerkbehoefte had aan soldaten.

Aan zijn volgelingen (discipelen) probeert hij duidelijk te maken dat door achter hem aan te lopen ook voor hen in de toekomst weinig eer te behalen zal vallen: “Gij zult door allen gehaat worden om mijns naams wil” (Mattheüs 10:22).

Jodendom: afwijzing

De joodse religieuze traditie erkent Jezus niet als verlosser of Messias en evenmin als profeet. De komst van Jezus is volgens christelijke bronnen vele malen door de joodse profeten in het Oude Testament voorspeld. Volgens de joodse traditie moet de Messias nog komen.

Islam: vervanger

De Islam erkent Jezus als tweede en zéér belangrijk profeet, na Mohammed. Hij wordt in de koran Isa genoemd. In de koran komen over Jezus verhalen voor die niet in de bijbel staan. Zo zou hij als baby vanuit de wieg al wijze woorden hebben gesproken. De Islam is het niet eens met de gedachte dat Jezus aan een kruis gestorven is, omdat het een afgezant van God onwaardig zou zijn op zo’n manier te sterven. Het lichaam van een vervanger zou aan het kruis zijn gehangen.

Spot

Op het bord boven Jezus’ kruis zou in drie talen (Hebreeuws, Grieks en Latijn) de spottekst hebben gestaan:

‘Iesus Nazarenus Rex Iudeaorum’:

(I.N.R.I.; Jezus de Nazarener, Koning der Joden).

Antisemitisme

Volgens het evangelie van Johannes roepen Joden die hem dood wensen vlak voor zijn kruisiging naar Pontius Pilatus, de Romeinse bestuurder die een beslissing moest nemen:‘Zijn bloed kome over ons en onze kinderen’. Deze tekst is een belangrijke motor voor christelijk, Europees antisemitisme in latere eeuwen. Met de tekst in gedachten meent men van de Joden zelf het recht te hebben gekregen, Joodse medemensen van het leven te beroven. Miljoenen onschuldigen zijn de dupe geworden van de christelijke liefde voor Jezus.

Vriendin

Volgens sommige bijbelgeleerden was Jezus getrouwd met Maria Magdalena. Anderen betwisten deze zienswijze. De Bijbel is er niet duidelijk over. Over de relatie van Jezus met vrouwen wordt minder ophef gemaakt dan over de grote profeet van de islam, Mohammed.

Teamwork

Veel bronnen wijzen erop dat niet alleen Jezus als grondlegger van het christendom moet worden gezien. Ook Paulus en Petrus hebben een belangrijke bijdrage geleverd.

Feest

Alle feest- en herdenkingsdagen in de christelijke wereld verwijzen naar Jezus. Met de Kerst wordt zijn geboorte gevierd; op Goede Vrijdag zijn kruisiging (met dat ‘goede’ wordt onderstreept hoe goed dat voor de mensheid is); Pasen herdenkt zijn opstanding uit de dood en op Hemelvaartsdag wordt de hemelvaart van Jezus gevierd.

Schuldvraag

Al eeuwenlang wordt gestreden over de vraag wie nu precies verantwoordelijk zijn voor de kruisiging van Jezus. Zijn het ‘de Joden’ of de Romeinse overheersers? De luidkeels verkondigde stelling van christelijke kerkleiders dat ‘de Joden’ er de schuld voor dragen, heeft ontelbare joodse slachtoffers geëist.

Icoon

Jezus spreekt tot de verbeelding. Over hem zijn veel boeken geschreven en films gemaakt. Nog in onze tijd leiden ze tot heftige discussies. In 2004 brengt de Hollywood-ster Mel Gibson een film uit die de laatste dagen van Jezus en zijn lijdensweg in beeld brengt. De film, The Passion of the Christ, veroorzaakt opschudding. Hij zou antisemitische trekjes vertonen. Het tweeduizend jaar oude thema – of het de Joden of de Romeinen waren die Jezus kruisigden – is nog springlevend.

Jezus voor Pontius Pilatus

Jezus voor Pontius Pilatus

De kruisiging van Jezus

Mattheus 27 vers 25: de nieuwtestamentische Bijbeltekst die de verantwoordelijk voor de kruisiging van Jezus bij “heel het volk” van de Joden legt. De tekst leidt in de christelijke wereld eeuwenlang tot even onredelijke als rampzalige jodenhaat. Geeft christenen het vermeende recht, alle opeenvolgende generaties joden de schuld te geven voor de kruisiging van Jezus. Gevolg: miljoenen doden. Discriminatie, vervolging, pogroms, holocaust (shoah). (Mattheus 27, NBV).

11 Toen Jezus voor de prefect stond, stelde deze hem de vraag: ‘Bent u de koning van de Joden?’ Jezus zei: ‘U zegt het.’

12 Maar op de beschuldigingen die de hogepriesters en oudsten tegen hem inbrachten, antwoordde hij niet één keer.

13 Daarop zei Pilatus tegen hem: ‘Hoort u niet wat deze getuigen allemaal tegen u inbrengen?’

14 Hij gaf op geen enkele beschuldiging enig weerwoord, wat de prefect zeer verwonderde.

15 Nu had de prefect de gewoonte om op elk pesachfeest één gevangene vrij te laten, en die door het volk te laten kiezen.

16 Er zat toen een beruchte gevangene vast, die Jezus Barabbas genoemd werd.

17 En dus vroeg Pilatus hun, toen ze daar waren samengestroomd: ‘Wie wilt u dat ik vrijlaat, Jezus Barabbas of Jezus die de messias wordt genoemd?’

18 Hij wist namelijk dat ze hem uit afgunst hadden uitgeleverd.

19 Terwijl hij op de rechterstoel zat, werd hem een boodschap van zijn vrouw gebracht: ‘Laat je niet in met die rechtvaardige! Om hem heb ik namelijk vannacht in een droom veel moeten doorstaan.’

20 Ondertussen haalden de hogepriesters en de oudsten het volk over: ze moesten om Barabbas vragen, en Jezus laten doden.

21 Weer nam de prefect het woord en hij vroeg opnieuw: ‘Wie van de twee wilt u dat ik vrijlaat?’ ‘Barabbas!’ riepen ze.

22 Pilatus vroeg hun: ‘Wat moet ik dan doen met Jezus die de messias wordt genoemd?’ Allen antwoordden: ‘Aan het kruis met hem!’

23 Hij vroeg: ‘Wat heeft hij dan misdaan?’ Maar ze schreeuwden alleen maar harder: ‘Aan het kruis met hem!’

24 Toen Pilatus inzag dat zijn tussenkomst nergens toe leidde, dat het er integendeel naar uitzag dat men in opstand zou komen, liet hij water brengen, waste ten overstaan van de menigte zijn handen en zei: ‘Ik ben onschuldig aan de dood van deze man. Zie het zelf maar op te lossen.’

25 En heel het volk antwoordde: ‘Laat zijn bloed óns dan maar worden aangerekend, en onze kinderen!’

26 Daarop liet Pilatus Barabbas vrij, maar Jezus leverde hij uit om gekruisigd te worden, nadat hij hem eerst nog had laten geselen.

27 De soldaten van de prefect namen Jezus mee naar het pretorium en verzamelden de hele cohort om hem heen.

28 Ze kleedden hem uit en deden hem een scharlakenrode mantel om,

29 ze vlochten een kroon van doorntakken en zetten die op zijn hoofd. Ze gaven hem een rietstok in zijn rechterhand en vielen voor hem op de knieën. Spottend zeiden ze: ‘Gegroet, koning van de Joden, ‘

30 en ze spuwden op hem, pakten hem de rietstok weer af en sloegen hem tegen het hoofd.

31 Nadat ze hem zo hadden bespot, trokken ze hem de mantel uit, deden hem zijn kleren weer aan en leidden hem weg om hem te kruisigen.

 

kruisiging Jezus Rembrandt

De kruisiging van Jezus, Rembrandt van Rijn

 

De tekst van de Statenvertaling luidt: “Zijn bloed kome over ons en onze kinderen!”. Volgens sommige commentatoren was de tekst alleen maar bedoeld om de Romeinse bezetter wat milder te stemmen tegenover de christenen. Wellicht heeft de evangelist – volgens andere bijbelkenners – de gevolgen van zijn ‘citaat’ niet overzien. Nog weer anderen benadrukken dat het met de communicatietechnieken van destijds onmogelijk is dat alle Joden (ook die in Babylon, in Alexandrië, in andere steden in Israël) de uitroep hebben gedaan. “Heel het volk” is in hun ogen een opzettelijke poging tot haatzaaien.

Liberale denkers vragen zich af hoe redelijk het is, alle generaties Joden na Jezus de verantwoordelijkheid voor de kruisiging in de schoenen te blijven schuiven. In geen enkele vergelijkbare situatie houdt de overerving van de schuldkwestie stand. De meeste kerkleiders – zowel katholieke als protestantse – blijven er, ook na het dieptepunt in de jodenhaat, de de Shoah of Holocaust (1933-1945), onduidelijk over. In Frankrijk, in Nederland en in de Scandinavische landen wagen enkele kerkleiders het erop, de correctheid van de tekst in twijfel te trekken.

De tekst blijft tot op vandaag de belangrijkste legitimatie voor christelijke jodenhaat, omdat “ze” de Messias niet alleen nog steeds afwijzen maar hem ook – 2.000 jaar geleden – hebben vermoord.

 

Beoordeel dit artikel

Gerelateerde Berichten