Vorm van staatsinrichting die te vinden is in de moderne westerse wereld. Gebaseerd op de wil van het volk en gelijk- (waardig-) heid. Staat lijnrecht tegenover de dictatuur, waarin de leider en zijn trawanten het voor het zeggen hebben. Of tegenover theocratie, waar goden de baas zijn. Simpel verwoord: niet schieten of dwingen, maar stemmen.

 

Niet nieuw

De oudste democratische regeervorm is te vinden in de Griekse Oudheid in Athene. De naam democratie is dan ook afgeleid van de Griekse woorden demos, dat volk betekent en krateo, dat bestuursvorm betekent. De moderne democratieën hebben hun wortels in het einde van de achttiende en de negentiende eeuw, wanneer in verschillende landen het gewone volk in opstand komt tegen de heersende machtsverhoudingen.

Kenmerken

Bij democratie horen een parlement, vrije verkiezingen (meestal om de vier jaar) en twee of meer politieke partijen. Aan democratie zitten dialoog en debat vast. Naast het uitvoeren van de wil van de meerderheid worden ook de rechten van minderheden beschermd.
In eerste instantie gingen alleen mannen naar de stembus; vanaf eind 19e eeuw en na felle strijd (in de theocratie nemen vrouwen een tweederangs positie in), stemmen vrouwen ook. De partij die wint krijgt de macht in handen – in de meeste landen voor een periode van 4 jaar. In landen met meer dan twee partijen zal een coalitie worden gevormd met een of meer andere partijen, om samen met een meerderheid van stemmen te regeren. Mensen die tegen het beleid protesteren worden niet gearresteerd, gemarteld en/of gedood. Iedere burger heeft recht op vrije meningsuiting. Opvallend gedragspatroon in een democratie: de heerser die de verkiezingen verliest trekt zich zonder geweld of verzet terug. Hij draagt het stokje van de macht zonder discussie – of militair machtsvertoon – aan de winnaar over.

Direct of indirect

Een staatsvorm waarbij alle burgers bij elke beslissing evenveel zeggenschap hebben is een directe democratie. Iedereen beslist dan altijd mee. In de praktijk is een dergelijke staatsvorm onmogelijk. Wel bestaan er varianten, zoals de democratie in Zwitserland, die gedeeltelijk direct is. De meeste landen hebben echter een systeem van indirecte democratie, waarbij een volksvertegenwoordiging wordt gekozen.

Nazi’s

In de westerse wereld wordt de democratie over het algemeen als de beste staatsvorm beschouwd. Toch bestaat er ook kritiek op deze vorm van regeren. In de Griekse Oudheid was filosoof Plato sterk tegen de democratie gekant. Hij meende dat democratie tot dictatuur leidt. In de twintigste eeuw werd met het op democratische wijze aan de macht komen van Adolf Hitler ook duidelijk dat de democratie negatieve aspecten heeft.

Conflict

Tijdens de Koude Oorlog, de strijd tussen kapitalisme en communisme, trachtten de VS overal de democratie te bevorderen ten koste van het communisme. Volgens onderzoekers is een democratie echter niet per definitie de oplossing voor alle conflicten in de wereld. Zo menen sommige politicologen dat de democratie een typisch westers principe is, dat elders niet met hetzelfde gemak zou kunnen worden toegepast. Volgens hen is de democratie bijvoorbeeld in tegenspraak zijn met de principes binnen de Islam. De islamitische wetgeving bepaalt dat beslissingen unaniem genomen moeten worden, terwijl de democratie gebaseerd is op een principe van de meerderheid = 51 procent. In westerse landen heeft eeuwenlang het theocratisch model geheerst, met als gevolg godsdienstig geweld, zoals Kruistochten en Inquisitie. Sommigen willen zelfs het geweld van de nazi’s (1933-1945) uitleggen als religieus geïnspireerd geweld: volgens hen togen nagenoeg alle nazikopstukken iedere zondag ter (r.-k.) kerke. De Kerk zou achter het streven van de nazi’s hebben gestaan, vooral op het punt van de strijd tegen het communisme.

Exportproduct

Voor, maar vooral ook na de Amerikaanse invallen in Afghanistan en Irak komen veel commentatoren met de visie dat democratie niet aan islamitische en/of Arabische landen kan worden opgelegd. Zij betogen dat het systeem een spontane reactie van modernisering is, die uit een volk zelf moet komen. Tijdens WO2 slaagden de westerse democratieën in Europa er echter niet in, het juk van de dictator Hitler en zijn nazi’s van zich af te schudden. Daarvoor was geweld van buitenaf, in dit geval van Amerika en Rusland, onontbeerlijk.

Moeilijke vraag

Veel mensen die een democratische denkwijze voorstaan worden geconfronteerd met een dilemma: de vraag of dictators en hun volk met rust moeten worden gelaten of dat geweld met geweld moet worden bestreden. De vraag of presumptieve (preventief) optreden tegen met geweld dreigende dictators (Irak, Iran, Noord-Korea) is toegestaan blijft velen bezighouden. In het Westen kunnen veel vrij denkende mensen zich niet meer voorstellen dat er mensen zijn die er andere denkbeelden op na houden, mensen die minder vredelievend en democratisch zijn. Democratisch in de zin van niet schieten maar praten, geen geweld gebruiken maar overleg plegen. Overigens brengen ook in ons land kranten nog vol trots op hun voorpagina dat ‘onze troepen vandaag wel veertig Taliban hebben gedood’.

Een merkwaardig aspect van het vraagstuk is de filosofische stelling dat de winnaar gelijk krijgt. Bedoeld wordt dat mensen kritiek gaan uiten als het tegenzit, als het doel niet snel genoeg bereikt wordt. Kortom, als in Afghanistan en Irak – in tegenstelling met de verwachtingen – alsnog democratie naar westers model zou ‘uitbreken’, zal president Bush de geschiedenis ingaan als een van de grootste Amerikaanse presidenten. Blijft democratie uit (en komen er islamitische theocratieën zoals in Iran en Gaza), dan zal hij worden verguisd.
Meer informatie:

Debat
Hoe ingewikkeld het is om een correcte definitie voor democratie te formuleren is te lezen op http://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Democratie. Deskundigen gaan daar met elkaar in discussie over de details van onze onvolprezen staatsvorm.

Beoordeel dit artikel

Gerelateerde Berichten